Η βιταμίνη D2 δεν είναι απλώς μια εναλλακτική ετικέτα για τη D3. Μια νέα ανάλυση των διαθέσιμων τυχαιοποιημένων μελετών δείχνει ότι η λήψη D2 συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα της μορφής D3 στο αίμα. Το εύρημα είναι βιοχημικά ενδιαφέρον, όμως δεν σημαίνει από μόνο του ότι η D2 είναι επικίνδυνη ή ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να αλλάξει συμπλήρωμα.
Τι ακριβώς εξέτασε η μελέτη
Ερευνητές από το University of Surrey, το John Innes Centre και το Quadram Institute Bioscience συγκέντρωσαν στοιχεία από 20 μελέτες. Οι 11 διέθεταν τα δεδομένα που χρειάζονταν για την κύρια μετα-ανάλυση, η οποία συνέκρινε ανθρώπους που έλαβαν βιταμίνη D2 με ομάδες ελέγχου που δεν έλαβαν D2.
Σε αυτή τη σύγκριση, οι συμμετέχοντες που πήραν D2 είχαν σημαντικά χαμηλότερες συγκεντρώσεις 25-υδροξυβιταμίνης D3, του μεταβολίτη που μετριέται συνήθως στις εξετάσεις αίματος για την εκτίμηση της κατάστασης της βιταμίνης D. Η μέση διαφορά ήταν περίπου 9 έως 18 νανομόλες ανά λίτρο, ανάλογα με τον τρόπο υπολογισμού.
Το αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι η D2 «αφαιρεί» τη βιταμίνη D από τον οργανισμό. Η ίδια η D2 αύξησε τα επίπεδα του αντίστοιχου μεταβολίτη της, της 25-υδροξυβιταμίνης D2, και μπορεί να συμβάλλει στη συνολική κατάσταση βιταμίνης D. Το εύρημα είναι πιο συγκεκριμένο: όταν αυξάνεται η μία μορφή, η άλλη μπορεί να μειώνεται.
D2 και D3: παρόμοια ονόματα, διαφορετική βιολογία
Η βιταμίνη D2, ή εργοκαλσιφερόλη, παράγεται συνήθως από μύκητες ή ζύμες που εκτίθενται σε υπεριώδη ακτινοβολία. Η D3, ή χοληκαλσιφερόλη, είναι η μορφή που παράγει το ανθρώπινο δέρμα όταν δέχεται ακτινοβολία UVB από τον ήλιο. Μετά την πρόσληψη, το ήπαρ μετατρέπει τις δύο ουσίες σε διαφορετικούς μεταβολίτες.
Και οι δύο μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα βιταμίνης D στο αίμα. Ωστόσο, η συσσωρευμένη βιβλιογραφία δείχνει ότι η D3 είναι συνήθως αποτελεσματικότερη στο να ανεβάζει και να διατηρεί για περισσότερο χρόνο τον βασικό δείκτη που χρησιμοποιείται στις εξετάσεις. Αυτό δεν κάνει τη D2 άχρηστη, αλλά δείχνει ότι οι δύο μορφές δεν είναι πλήρως εναλλάξιμες από μεταβολική άποψη.
Ο μηχανισμός παραμένει υπό διερεύνηση
Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη οριστική εξήγηση για την πτώση της D3. Μία πιθανότητα είναι ότι ο οργανισμός επιταχύνει τη διάσπαση και την απομάκρυνση μεταβολιτών της βιταμίνης D όταν αυξάνονται οι συγκεντρώσεις τους. Έτσι, η αύξηση της D2 θα μπορούσε να επηρεάζει και την κυκλοφορούσα 25-υδροξυβιταμίνη D3.
Προηγούμενα πειράματα έχουν δείξει ότι η σχέση μπορεί να λειτουργεί και αντίστροφα: η συμπληρωματική D3 ενδέχεται να μειώνει ορισμένους μεταβολίτες που προέρχονται από τη D2. Πρόκειται για υπόθεση που χρειάζεται περαιτέρω μελέτη, όχι για καθιερωμένο μηχανισμό που επιτρέπει εξατομικευμένες οδηγίες.
Τι γνωρίζουμε για την υγεία
Η βιταμίνη D βοηθά στην απορρόφηση του ασβεστίου και στη διατήρηση υγιών οστών, ενώ συμμετέχει στη λειτουργία των μυών, των νεύρων και του ανοσοποιητικού συστήματος. Μια ξεχωριστή μελέτη έχει βρει διαφορές στην ενεργοποίηση γονιδίων που σχετίζονται με την ανοσολογική απόκριση μετά τη λήψη D2 και D3. Η D3 φάνηκε να ενισχύει περισσότερο σήματα ιντερφερόνης τύπου I.
Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι η λήψη D3 προλαμβάνει συγκεκριμένες λοιμώξεις. Αλλαγές στη γονιδιακή δραστηριότητα ή σε δείκτες του ανοσοποιητικού δεν μεταφράζονται αυτόματα σε λιγότερες ασθένειες. Χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες κλινικές μελέτες για να φανεί αν οι βιοχημικές διαφορές έχουν ουσιαστική επίδραση στην υγεία.
Υπάρχει και ένα σημαντικό αντίβαρο: νεότερη συστηματική ανασκόπηση 26 τυχαιοποιημένων μελετών έδειξε ότι η D2 μπορεί να μειώνει την παραθορμόνη και να αυξάνει ελαφρά το ασβέστιο στο αίμα. Επομένως, η χαμηλότερη D3 δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως απόδειξη ότι η D2 δεν δρα.
Τι σημαίνει για όσους παίρνουν συμπλήρωμα
Το πιο ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι η μορφή της βιταμίνης D αξίζει να αναγράφεται και να αξιολογείται ξεχωριστά. Η D3 φαίνεται να έχει πλεονέκτημα όταν ο στόχος είναι η αύξηση και η διατήρηση των επιπέδων βιταμίνης D, ενώ η D2 εξακολουθεί να έχει βιολογική δράση και μπορεί να χρησιμοποιείται για διαφορετικούς λόγους.
Η επιλογή συμπληρώματος, η δόση και η ανάγκη θεραπείας εξαρτώνται από το ιστορικό, τις εξετάσεις και την ιατρική εκτίμηση. Η συγκεκριμένη μετα-ανάλυση δεν τεκμηριώνει ότι κάποιος πρέπει να διακόψει ή να αλλάξει αγωγή χωρίς να συμβουλευτεί επαγγελματία υγείας. Το ανοιχτό ερώτημα είναι αν η διαφορά στις τιμές της D3 μεταφράζεται σε μετρήσιμη διαφορά σε μακροπρόθεσμα αποτελέσματα υγείας.