Μια νέα μελέτη από ψυχολόγους του Πανεπιστημίου Università Cattolica στο Μιλάνο αποκαλύπτει ότι ακόμα και όταν οι συμμετέχοντες γνώριζαν πως το χάπι που έπαιρναν ήταν εντελώς ανενεργό, η μνήμη και η φυσική τους απόδοση βελτιώθηκαν σημαντικά.
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of Clinical and Health Psychology, εξέτασε την επίδραση των placebos σε υγιείς ηλικιωμένους ενήλικες. Μετά από μόλις τρεις εβδομάδες λήψης χαπιών-placebo, οι συμμετέχοντες παρουσίασαν αξιοσημείωτες βελτιώσεις τόσο στη γνωστική όσο και στη φυσική τους λειτουργία.
Η μελέτη διεξήχθη από τους ερευνητές Diletta Barbiani, Alessandro Antonietti και Francesco Pagnini, με την υποστήριξη επιχορηγήσεων PNRR μέσω του προγράμματος Age-IT.
Πώς σχεδιάστηκε το πείραμα
Οι ερευνητές στρατολόγησαν 90 υγιείς ηλικιωμένους ενήλικες και τους χώρισαν τυχαία σε τρεις ομάδες. Η πρώτη ομάδα δεν έλαβε καμία θεραπεία. Η δεύτερη ομάδα έλαβε χάπια placebo με την παραπλανητική πληροφορία ότι περιείχαν ενεργά συστατικά σχεδιασμένα για τη βελτίωση της ευεξίας και της φυσικής κατάστασης. Η τρίτη ομάδα έλαβε τα ίδια ανενεργά χάπια, αλλά ενημερώθηκε ανοιχτά ότι επρόκειτο για placebos που θα μπορούσαν ωστόσο να πυροδοτήσουν ευεργετικές αντιδράσεις νου-σώματος.
Πριν και μετά τη μελέτη των τριών εβδομάδων, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τα επίπεδα άγχους, την ψυχολογική ευεξία, την υπνηλία, την κόπωση, την αισιοδοξία, την αυτο-αποτελεσματικότητα και τα στερεότυπα για τη γήρανση. Υποβλήθηκαν επίσης σε αντικειμενικές δοκιμασίες που μετρούσαν τη βραχυπρόθεσμη μνήμη, την επιλεκτική προσοχή και τη φυσική απόδοση.
Εντυπωσιακά αποτελέσματα στη μνήμη και το άγχος
Μετά από τρεις εβδομάδες, οι συμμετέχοντες που γνώριζαν ότι έπαιρναν placebo παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα άγχους σε σύγκριση τόσο με την ομάδα της παραπλανητικής χορήγησης όσο και με την ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, εμφάνισαν σημαντικές βελτιώσεις στη βραχυπρόθεσμη μνήμη σε σύγκριση με όσους δεν έλαβαν καμία παρέμβαση.
Η φυσική απόδοση αυξήθηκε κατά 7% στην ομάδα του παραπλανητικού placebo και κατά 9,2% στην ομάδα του ανοιχτού placebo. Η γνωστική απόδοση βελτιώθηκε επίσης σημαντικά: ανάλογα με τη συγκεκριμένη δοκιμασία, οι βαθμολογίες αυξήθηκαν κατά 12,6% έως 14,6% στους συμμετέχοντες που πίστευαν ότι έπαιρναν ένα πραγματικό συμπλήρωμα, ενώ όσοι γνώριζαν ότι έπαιρναν placebo βελτιώθηκαν κατά 6,9% έως 21,5%.
«Πρόκειται για σημαντικές επιδράσεις», τονίζει ο καθηγητής Pagnini, «συγκρίσιμες με εκείνες που παρατηρούνται σε πειραματικές μελέτες φυσικής δραστηριότητας για τη φυσική απόδοση και τη γνωστική εκγύμναση, ειδικά όσον αφορά τη μνήμη».
Μια νέα προσέγγιση για την υγιή γήρανση
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι θεραπείες placebo μπορούν να βελτιώσουν πολλές πτυχές της λειτουργικότητας σε ηλικιωμένους ενήλικες, με τα ανοιχτά placebos να αποδίδουν εξίσου καλά —ή σε ορισμένες περιπτώσεις καλύτερα— από τα παραπλανητικά placebos.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό καθιστά τα ανοιχτά placebos μια πολλά υποσχόμενη και ηθικά αποδεκτή στρατηγική για την υποστήριξη της υγιούς γήρανσης. Ο καθηγητής Pagnini επισημαίνει ότι τα αποτελέσματα προστίθενται στα αυξανόμενα επιστημονικά στοιχεία που δείχνουν ότι το μυαλό παίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της γήρανσης.
Οι σκέψεις, τα συναισθήματα και η αντίληψη του εαυτού μπορεί να επηρεάζουν όχι μόνο την ψυχολογική ευεξία αλλά και τις φυσικές ικανότητες και τη γνωστική λειτουργία, αναδεικνύοντας την ισχυρή σύνδεση μεταξύ νου και σώματος — μια σύνδεση που, όπως δείχνει η νέα έρευνα, λειτουργεί ακόμα και όταν γνωρίζουμε ότι το «φάρμακο» είναι ψεύτικο.