Η έρευνα του Stanford Medicine προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο να αντιμετωπιστεί ένα επιθετικό λέμφωμα: αντί να μπλοκάρει απλώς την πρωτεΐνη BCL6, ένα πειραματικό μόριο την επαναχρησιμοποιεί ως σήμα για να ενεργοποιήσει τον προγραμματισμένο θάνατο των καρκινικών κυττάρων. Σε ποντίκια με ανθρώπινους όγκους, η προσέγγιση εξαφάνισε τους όγκους μέσα σε 11 ημέρες.
Από οδηγός ανάπτυξης σε στόχο αυτοκαταστροφής
Το διάχυτο λέμφωμα από μεγάλα Β κύτταρα είναι η συχνότερη μορφή μη-Hodgkin λεμφώματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα καρκινικά κύτταρα εξαρτώνται από την BCL6, μια πρωτεΐνη που απενεργοποιεί προσωρινά γονίδια τα οποία θα περιόριζαν τον πολλαπλασιασμό ή θα προκαλούσαν απόπτωση.
Στα καρκινικά κύτταρα η BCL6 μπορεί να παραμένει συνεχώς ενεργή. Έτσι, τα κύτταρα αποφεύγουν τα φυσικά σήματα θανάτου και συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται. Η ομάδα των ερευνητών επιχείρησε να μετατρέψει αυτή την εξάρτηση σε αδυναμία.
Το TCIP3 λειτουργεί σαν μοριακή γέφυρα
Το TCIP3 είναι ένα δισθενές μόριο, με δύο διαφορετικές «πλευρές». Η μία προσδένεται στην BCL6 και η άλλη στις πρωτεΐνες P300 και CBP, οι οποίες προσθέτουν ακετυλομάδες σε γειτονικές πρωτεΐνες.
Η τροποποίηση αυτή στερεί από την BCL6 την ικανότητά της να καταστέλλει τα γονίδια κυτταρικού θανάτου. Παράλληλα, οι αλλαγές στις ιστόνες χαλαρώνουν τη συσκευασία του DNA και διευκολύνουν την ενεργοποίηση αυτών των γονιδίων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι το TCIP3 λειτουργεί σαν «μοριακή κόλλα», επειδή οι πρωτεΐνες σχηματίζουν επιπλέον επαφές μεταξύ τους αφού έρθουν κοντά.
Εντυπωσιακό αποτέλεσμα, αλλά μόνο σε προκλινικό στάδιο
Σε καλλιέργειες λεμφωματικών κυττάρων, το TCIP3 ήταν δραστικό σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Στη συνέχεια, οι ερευνητές χορήγησαν το μόριο δύο φορές την ημέρα σε ποντίκια που έφεραν ανθρώπινα κύτταρα λεμφώματος. Οι όγκοι της ομάδας θεραπείας είχαν εξαφανιστεί μέχρι την 11η ημέρα, ενώ παρέμεναν στους μάρτυρες.
Τα ποντίκια δεν εμφάνισαν εμφανή σημάδια τοξικότητας και οι εξετάσεις αίματος δεν έδειξαν αύξηση φλεγμονωδών σημάτων. Ωστόσο, το TCIP3 επηρέασε και τα βλαστικά κέντρα του ανοσοποιητικού, κύτταρα που εξαρτώνται επίσης από την BCL6. Το εύρημα αυτό μπορεί να ανοίγει ερευνητικό δρόμο και για ορισμένα αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση.
Η απόσταση μέχρι τον άνθρωπο παραμένει μεγάλη
Το μόριο δεν είναι έτοιμο για χρήση σε ασθενείς. Απαιτείται περαιτέρω χημική βελτιστοποίηση, έλεγχος σε περισσότερα ζωικά είδη και, μόνο αν τα αποτελέσματα παραμείνουν θετικά, σχεδιασμός κλινικών δοκιμών. Το αποτέλεσμα στα ποντίκια δείχνει ότι η «επανακαλωδίωση» μιας καρκινικής πρωτεΐνης είναι πολλά υποσχόμενη στρατηγική, δεν αποδεικνύει όμως αποτελεσματικότητα ή ασφάλεια στους ανθρώπους.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Cell, δείχνει μια ευρύτερη ιδέα: ορισμένες πρωτεΐνες που οδηγούν τον καρκίνο ίσως δεν χρειάζεται να απενεργοποιηθούν. Θα μπορούσαν, αντίθετα, να ανακατευθυνθούν ώστε να ενεργοποιήσουν τους μηχανισμούς που τελικά καταστρέφουν το ίδιο το καρκινικό κύτταρο.