Η οστεοαρθρίτιδα φθείρει σταδιακά τον χόνδρο που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες, προκαλώντας πόνο, δυσκαμψία και περιορισμό της κίνησης. Σήμερα, οι θεραπείες αντιμετωπίζουν κυρίως τα συμπτώματα και, όταν η βλάβη γίνει σοβαρή, η αρθροπλαστική μπορεί να είναι η μόνη οριστική λύση.
Μια μελέτη από το Stanford Medicine δείχνει έναν διαφορετικό δρόμο: αντί να εισαγάγουν νέα βλαστοκύτταρα στην άρθρωση, οι ερευνητές προσπάθησαν να επαναφέρουν τα ήδη υπάρχοντα κύτταρα του χόνδρου σε πιο νεανική λειτουργική κατάσταση.
Ο στόχος είναι ένα ένζυμο που αυξάνεται με την ηλικία
Η ομάδα εστίασε στην 15-PGDH, ένα ένζυμο που οι ερευνητές περιγράφουν ως «γεροένζυμο», επειδή τα επίπεδά του αυξάνονται με την ηλικία και συνδέονται με την απώλεια λειτουργίας σε διάφορους ιστούς. Η 15-PGDH διασπά την προσταγλανδίνη E2, ένα μόριο που, σε φυσιολογικές συγκεντρώσεις, μπορεί να υποστηρίξει την αναγέννηση.
Στον χόνδρο των ηλικιωμένων ποντικών, η ποσότητα της 15-PGDH ήταν περίπου διπλάσια από εκείνη των νεότερων ζώων. Οι ερευνητές χορήγησαν ένα μικρό μόριο που αναστέλλει το ένζυμο είτε συστηματικά είτε απευθείας στην άρθρωση του γόνατος.
Τα ποντίκια παρήγαγαν ξανά υαλοειδή χόνδρο
Μετά τη θεραπεία, ο χόνδρος στα γόνατα των ηλικιωμένων ποντικών έγινε παχύτερος σε όλη την επιφάνεια της άρθρωσης. Το σημαντικό στοιχείο ήταν ότι τα κύτταρα παρήγαγαν υαλοειδή, αρθρικό χόνδρο — τον λείο και ανθεκτικό ιστό που χρειάζεται η άρθρωση για ομαλή κίνηση — και όχι κυρίως ινοχόνδρο, ο οποίος είναι λιγότερο κατάλληλος για αυτή τη λειτουργία.
Η παρέμβαση φάνηκε επίσης να προστατεύει από την οστεοαρθρίτιδα μετά από τραυματισμό παρόμοιο με ρήξη πρόσθιου χιαστού. Στα πειράματα, η χορήγηση του αναστολέα δύο φορές την εβδομάδα για τέσσερις εβδομάδες μετά τον τραυματισμό μείωσε σημαντικά την πιθανότητα να αναπτύξουν τα ζώα αρθρίτιδα και βελτίωσε τον τρόπο με τον οποίο πατούσαν το τραυματισμένο πόδι.
Τα υπάρχοντα κύτταρα αλλάζουν συμπεριφορά
Οι αναλύσεις γονιδιακής δραστηριότητας δείχνουν ότι το αποτέλεσμα δεν βασίστηκε στην ενεργοποίηση μιας νέας δεξαμενής βλαστοκυττάρων. Αντίθετα, ήδη υπάρχοντα χονδροκύτταρα άλλαξαν το πρότυπο λειτουργίας τους.
Μετά την αναστολή της 15-PGDH, μειώθηκαν ομάδες κυττάρων που συνδέονταν με φλεγμονή, αποδόμηση του χόνδρου και σχηματισμό ινοχόνδρου. Παράλληλα, αυξήθηκε η αναλογία κυττάρων με γονιδιακό προφίλ που σχετίζεται με τον υαλοειδή χόνδρο και τη διατήρηση της εξωκυττάριας μήτρας, του δικτύου πρωτεϊνών που δίνει στον ιστό τη μηχανική του αντοχή.
Ένδειξη και σε ανθρώπινο ιστό, όχι ακόμη θεραπεία
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης δείγματα χόνδρου από ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα, τα οποία είχαν ληφθεί κατά τη διάρκεια επεμβάσεων ολικής αρθροπλαστικής γόνατος. Μετά από μία εβδομάδα έκθεσης στον αναστολέα, τα δείγματα εμφάνισαν λιγότερη δραστηριότητα γονιδίων που σχετίζονται με την αποδόμηση και άρχισαν να παράγουν νέο αρθρικό χόνδρο.
Αυτό είναι σημαντικό εργαστηριακό εύρημα, αλλά δεν αποδεικνύει ότι η ίδια παρέμβαση θα αναγεννήσει χόνδρο ή θα προλάβει την οστεοαρθρίτιδα σε ασθενείς. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Science και τα επόμενα βήματα είναι κλινικές δοκιμές ειδικά για την αναγέννηση του χόνδρου, με έλεγχο της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας.
Ένας από του στόματος αναστολέας της 15-PGDH έχει ήδη δοκιμαστεί σε μελέτες πρώιμης φάσης για μυϊκή αδυναμία που σχετίζεται με την ηλικία, όχι όμως ως εγκεκριμένη θεραπεία για την οστεοαρθρίτιδα. Επομένως, η νέα εργασία ανοίγει μια πολλά υποσχόμενη βιολογική κατεύθυνση, αλλά απέχει ακόμη από μια διαθέσιμη ένεση ή ένα χάπι που θα αντικαθιστά την αρθροπλαστική.