Ένας νέος δημόσιος χάρτης μετατρέπει ένα μεγάλο κομμάτι του ουρανού σε εργαλείο εξερεύνησης: 5,6 τρισεκατομμύρια pixel, περίπου 4 δισεκατομμύρια ουράνια αντικείμενα και κάλυψη σχεδόν των τριών τετάρτων του ουρανού. Το αποτέλεσμα των DESI Legacy Imaging Surveys δεν είναι απλώς μια εντυπωσιακή εικόνα, αλλά μια κοινή βάση δεδομένων για την επόμενη γενιά αστρονομικών ερευνών.
Ένας χάρτης σε κλίμακα κοσμικού αρχείου
Η νέα έκδοση των DESI Legacy Imaging Surveys καλύπτει περίπου το 75% του ουρανού και συνδυάζει παρατηρήσεις στο ορατό και στο εγγύς υπέρυθρο. Στα δεδομένα εμφανίζονται αστέρες, γαλαξίες, μαύρες τρύπες και αστεροειδείς — περίπου 4 δισεκατομμύρια αντικείμενα συνολικά.
Η κλίμακα είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με καθημερινά μέτρα: ο χάρτης περιέχει 5,6 τρισεκατομμύρια pixel. Παράλληλα, προσφέρει εικόνες υψηλής ανάλυσης για γαλαξίες και σμήνη, ώστε οι ερευνητές να μπορούν να ξεκινούν την αναγνώριση ενός αντικειμένου από μια κοινή, λεπτομερή απεικόνιση.
Γιατί λείπει ένα μέρος του ουρανού
Η κάλυψη δεν είναι πλήρης. Άστρα, σκόνη και άλλα υλικά μέσα στον δικό μας Γαλαξία κρύβουν τμήματα του βαθύτερου Διαστήματος, ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα οι επίγειες επισκοπήσεις. Για αυτό οι παρατηρήσεις προσανατολίζονται πάνω και κάτω από το πυκνό επίπεδο του Γαλαξία, όπου είναι ευκολότερο να αποτυπωθούν μακρινοί γαλαξίες.
Η δουλειά πίσω από τον χάρτη δεν περιορίζεται στην τελευταία πενταετία παρατηρήσεων. Προηγήθηκαν 13 χρόνια προετοιμασίας, ενώ περισσότερα από 160 άτομα συμμετείχαν στη συλλογή των δεδομένων. Ήδη έχουν δημοσιευτεί πάνω από 1.800 επιστημονικές εργασίες που αξιοποιούν τα δεδομένα των ερευνών.
Από τις εικόνες στη σκοτεινή ενέργεια
Ο χάρτης λειτουργεί ως οπτικό υπόβαθρο για το ευρύτερο πρόγραμμα του Dark Energy Spectroscopic Instrument, το οποίο χαρτογραφεί τη δομή του Σύμπαντος και την ιστορία της διαστολής του. Νωρίτερα, οι ερευνητές του DESI είχαν δημοσιεύσει χάρτη με αποστάσεις για 47 εκατομμύρια γαλαξίες και κβάζαρ, ανασυνθέτοντας περίπου 11 δισεκατομμύρια χρόνια κοσμικής ιστορίας.
Οι πρώτες αναλύσεις των τριών ετών δεδομένων του DESI, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις υπερκαινοφανών και της ακτινοβολίας που έχει απομείνει από τη Μεγάλη Έκρηξη, άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο η σκοτεινή ενέργεια να μην είναι σταθερή αλλά να εξασθενεί με τον χρόνο. Η πλήρης ανάλυση της πενταετούς περιόδου αναμένεται το 2027· τότε θα φανεί πόσο ισχυρή είναι αυτή η ένδειξη.
Ανοιχτή υποδομή για την επόμενη γενιά
Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι τα δεδομένα διατίθενται δωρεάν μέσω διαδικτυακού εργαλείου. Έτσι, ο χάρτης δεν μένει σε ένα κλειστό αρχείο για ειδικούς: μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς από ερευνητές, εκπαιδευτικούς, ερασιτέχνες αστρονόμους και από νέες εφαρμογές ανάλυσης.
Η χρησιμότητά του θα αυξηθεί όσο συνδέεται με άλλα έργα. Οι παρατηρήσεις του DESI μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση σύγκρισης για το Nancy Grace Roman Space Telescope της NASA, ενώ οι ομάδες έρευνας σχεδιάζουν να εκπαιδεύσουν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για την ταχύτερη επεξεργασία δεδομένων σε κλίμακα petabyte.
Ο χάρτης δεν λύνει μόνος του το μυστήριο της σκοτεινής ενέργειας. Μειώνει όμως την απόσταση ανάμεσα σε μια εικόνα του ουρανού και σε ένα μετρήσιμο, επαναχρησιμοποιήσιμο αρχείο — ακριβώς το είδος υποδομής πάνω στο οποίο μπορούν να στηριχθούν οι επόμενες ανακαλύψεις.
Πηγή: WIRED