Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν για να χαθεί μεγάλο μέρος της αξίας τους. Αρκεί να μειωθούν αρκετά οι πληθυσμοί των ειδών που τους χτίζουν, ώστε να αποδυναμωθούν οι οικολογικές λειτουργίες και οι υπηρεσίες που προσφέρουν σε ανθρώπους και παράκτιες κοινότητες.
Η νέα αξιολόγηση της IUCN
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature επανεκτίμησε το καθεστώς διατήρησης 892 ειδών κοραλλιών που σχηματίζουν υφάλους. Για 774 είδη υπήρχαν αρκετά δεδομένα ώστε να εφαρμοστούν τα κριτήρια της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN). Από αυτά, τα 340 —ποσοστό 44%— ταξινομήθηκαν ως απειλούμενα.
Η κατανομή έχει επίσης σημασία: 33 είδη χαρακτηρίστηκαν «κρισίμως κινδυνεύοντα», 251 «κινδυνεύοντα» και 56 «ευάλωτα». Η βασική αιτία για τις περισσότερες ταξινομήσεις ήταν ο κίνδυνος μείωσης των πληθυσμών λόγω της προβλεπόμενης θερμικής καταπόνησης.
Τι μετρά πραγματικά το «απειλούμενο»
Η ετικέτα της IUCN δεν λειτουργεί σαν ημερομηνία λήξης. Περιγράφει τον σχετικό κίνδυνο εξαφάνισης συγκρίνοντας το μέγεθος και την τάση του πληθυσμού, καθώς και τη γεωγραφική εξάπλωση ενός είδους, με τυποποιημένα όρια. Δεν προβλέπει αν ή πότε θα εξαφανιστεί ένα συγκεκριμένο είδος.
Οι ερευνητές χρειάστηκε να χρησιμοποιήσουν έμμεσους δείκτες, επειδή για τα περισσότερα κοράλλια δεν υπάρχουν μακροχρόνιες μετρήσεις πληθυσμών σε επίπεδο είδους. Συνδύασαν τις τάσεις στην παγκόσμια κάλυψη κοραλλιών με προβολές για την έντονη λεύκανση υπό το σενάριο SSP2-4.5 και τις προσάρμοσαν με βάση χαρακτηριστικά ευπάθειας των ειδών.
Η θερμότητα αφήνει λιγότερο χρόνο για ανάκαμψη
Η υπερθέρμανση των θαλασσών αυξάνει τη συχνότητα των επεισοδίων λεύκανσης. Όταν το θερμικό στρες επαναλαμβάνεται πριν προλάβουν να ανακάμψουν οι ύφαλοι, η απώλεια ζωντανής κάλυψης μπορεί να μετατραπεί σε μακροχρόνια μείωση της δομής και της λειτουργίας του οικοσυστήματος.
Η μελέτη σημειώνει ότι τα αποτελέσματα προηγήθηκαν των τριών θερμότερων ετών που έχουν καταγραφεί και του τέταρτου παγκόσμιου επεισοδίου λεύκανσης, το οποίο εκτείνεται από το 2023 έως το 2025. Αυτό δεν σημαίνει ότι η νέα αξιολόγηση υπολογίζει ήδη όλη τη μεταγενέστερη ζημιά· σημαίνει ότι η εικόνα μπορεί να χρειαστεί νέα επικαιροποίηση καθώς συγκεντρώνονται περισσότερα δεδομένα.
Γιατί αφορά και τη Μεσόγειο
Οι ύφαλοι που εξετάζει η μελέτη βρίσκονται κυρίως σε τροπικές θάλασσες, όμως το μήνυμα για τα θαλάσσια οικοσυστήματα είναι ευρύτερο: η άνοδος της θερμοκρασίας πιέζει τα είδη, ενώ η απώλεια οικολογικής δομής επηρεάζει τροφικές αλυσίδες, αλιεία και παράκτιες οικονομίες. Για τη Μεσόγειο, η σύνδεση δεν είναι ότι τα ίδια είδη κοραλλιών σχηματίζουν αντίστοιχους υφάλους, αλλά ότι η θέρμανση, οι θαλάσσιοι καύσωνες και οι τοπικές πιέσεις μπορούν επίσης να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων.
Το επόμενο βήμα για καλύτερες εκτιμήσεις είναι πιο αντιπροσωπευτική παρακολούθηση σε επίπεδο είδους: δεδομένα για την πραγματική πορεία των πληθυσμών, το θερμικό στρες και την ταχύτητα ανάκαμψης. Παράλληλα, το συμπέρασμα της μελέτης παραμένει σαφές: ο περιορισμός της περαιτέρω υπερθέρμανσης είναι κρίσιμος για να διατηρηθούν η βιοποικιλότητα των κοραλλιών και οι λειτουργίες των υφάλων.
Πηγή: Nature