Η γενετική «σκηνή» πίσω από τη βλάβη του DNA
Η βλάβη στο DNA είναι ένα καθημερινό βιολογικό γεγονός: μπορεί να προκληθεί από ουσίες του καπνού, την υπεριώδη ακτινοβολία ή απλώς από λάθη όταν ένα κύτταρο αντιγράφεται. Ωστόσο, η παρουσία της ίδιας βλάβης δεν οδηγεί με τον ίδιο τρόπο σε καρκίνο για όλους. Νέα έρευνα δείχνει ότι το κληρονομικό γενετικό υπόβαθρο δεν επηρεάζει μόνο την πιθανότητα εμφάνισης ενός όγκου, αλλά και τη διαδρομή που ακολουθεί ο όγκος καθώς εξελίσσεται.
Ένα πείραμα με ίδιες συνθήκες
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε τέσσερις γενετικά διαφορετικές σειρές ποντικών, με ποικιλότητα συγκρίσιμη με εκείνη που συναντάται στους ανθρώπινους πληθυσμούς. Όλα τα ζώα έλαβαν, στην ηλικία των 15 ημερών, την ίδια δόση διαιθυλονιτροζαμίνης (DEN), μιας ουσίας που μπορεί να βλάψει το DNA στα ηπατικά κύτταρα. Με αυτόν τον σχεδιασμό οι περιβαλλοντικές διαφορές περιορίστηκαν όσο ήταν δυνατόν.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν τα γονιδιώματα σχεδόν 600 όγκων, εξέτασαν τη γονιδιακή δραστηριότητα και συνέκριναν τις αυθόρμητες εμφανίσεις όγκων στις τέσσερις σειρές. Έτσι μπόρεσαν να ανασυνθέσουν, από την αρχική μετάλλαξη, την εξελικτική πορεία κάθε καρκίνου.
Κοινό μονοπάτι, διαφορετικές μεταλλάξεις
Στους όγκους ενεργοποιούνταν συχνά το ευρύτερο μοριακό σύστημα MAPK, το οποίο συμμετέχει στη ρύθμιση της ανάπτυξης και της διαφοροποίησης των κυττάρων. Όμως οι ακριβείς «οδηγοί» μεταλλάξεις που οδηγούσαν εκεί δεν ήταν οι ίδιες σε όλα τα γενετικά υπόβαθρα. Σε ορισμένα από αυτά παρατηρήθηκε επίσης αυξημένη τάση για διπλασιασμό ολόκληρου του γονιδιώματος, δηλαδή αντιγραφή του πλήρους συνόλου χρωμοσωμάτων.
Το εύρημα δίνει μια πιθανή εξήγηση για το γιατί άνθρωποι με παρόμοιες εκθέσεις σε κινδύνους παρουσιάζουν πολύ διαφορετικό κίνδυνο καρκίνου. Δεν σημαίνει ότι η κληρονομικότητα καθορίζει μοιραία το αποτέλεσμα: οι περιβαλλοντικές εκθέσεις, η ηλικία και οι μεταλλάξεις που αποκτώνται στη ζωή παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες. Δείχνει όμως ότι οι παράγοντες αυτοί δρουν πάνω σε ένα βιολογικό υπόβαθρο που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Τι μπορεί να αλλάξει στην ιατρική
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature, πραγματοποιήθηκε σε ποντίκια και χρειάζεται επιβεβαίωση σε ανθρώπους. Παρ' όλα αυτά, ενισχύει την προοπτική πιο εξατομικευμένης πρόληψης: ο γενετικός κίνδυνος θα μπορούσε στο μέλλον να βοηθά στον σχεδιασμό ελέγχων και στην αξιολόγηση της απόκρισης σε θεραπείες που προκαλούν βλάβες στο DNA. Η ουσία του αποτελέσματος είναι ότι ο καρκίνος δεν είναι μόνο θέμα της βλάβης που συμβαίνει, αλλά και του γενετικού πλαισίου μέσα στο οποίο αυτή συμβαίνει.