Η έκρηξη του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Hunga στην Τόνγκα, στις 15 Ιανουαρίου 2022, δεν άφησε μόνο εικόνες καταστροφής στις ακτές. Τα σεισμικά σήματα που κατέγραψαν σταθμοί σε μεγάλη απόσταση αποκάλυψαν πότε κατέρρευσε η καλντέρα και βοήθησαν τους ερευνητές να συνδέσουν την κατάρρευση με το τσουνάμι.
Η μελέτη δείχνει γιατί τα υποθαλάσσια ηφαίστεια είναι τόσο δύσκολο να παρακολουθηθούν — και πώς τα δεδομένα από αισθητήρες που δεν βρίσκονται κοντά στην έκρηξη μπορούν να καλύψουν αυτό το κενό.
Τι συνέβη στο Hunga
Το Hunga είναι κυρίως υποθαλάσσιο ηφαίστειο στο ηφαιστειακό τόξο Τόνγκα–Κέρμαντεκ. Η έκρηξη του 2022 ήταν εξαιρετικά ισχυρή και προκάλεσε τσουνάμι που έπληξε την Τόνγκα, ενώ τα κύματά του καταγράφηκαν πολύ μακρύτερα στον Ειρηνικό.
Το κρίσιμο γεγονός δεν ήταν μόνο η έκρηξη. Ο πυθμένας γύρω από την καλντέρα υποχώρησε απότομα, καθώς μεγάλο τμήμα του ηφαιστειακού οικοδομήματος κατέρρευσε. Η ταχύτητα και ο τρόπος αυτής της κατάρρευσης μετακίνησαν τεράστιες ποσότητες νερού και ενίσχυσαν το τσουνάμι.
Πώς «είδαν» την κατάρρευση οι μακρινοί αισθητήρες
Η κατάρρευση άφησε χαρακτηριστικό σεισμικό αποτύπωμα. Αναλύοντας σεισμικά δεδομένα από σταθμούς που βρίσκονταν μακριά από το ηφαίστειο, οι ερευνητές μπόρεσαν να εντοπίσουν τη χρονική ακολουθία της έκρηξης και της υποχώρησης της καλντέρας.
Η εικόνα συμπληρώθηκε με επαναλαμβανόμενες χαρτογραφήσεις του θαλάσσιου πυθμένα πριν και μετά την έκρηξη, καθώς και με παρατηρήσεις της στήλης νερού. Οι μετρήσεις αυτές έδειξαν ότι η καλντέρα βάθυνε περίπου από τα 150 στα 850 μέτρα, ενώ η διάμετρός της αυξήθηκε από περίπου 4,5 σε 4,8 χιλιόμετρα.
Γιατί το τσουνάμι ήταν τόσο μεγάλο
Η έρευνα εκτιμά ότι περίπου 6,85 κυβικά χιλιόμετρα υλικού συνδέονται με την κατάρρευση της καλντέρας, μέσα σε συνολικό μετατοπισμένο όγκο περίπου 8,9 κυβικών χιλιομέτρων. Δεν ήταν, επομένως, μια απλή έκρηξη στην επιφάνεια της θάλασσας: η γρήγορη καθίζηση του πυθμένα λειτούργησε σαν τεράστιο έμβολο που έσπρωξε το νερό.
Τα κύματα έφτασαν σε ύψη περίπου 40 μέτρων σε αποστάσεις έως 100 χιλιομέτρων από την πηγή, σύμφωνα με την παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Η περίπτωση του Hunga δείχνει ότι ακόμη και ένα σχετικά μικρό ηφαιστειακό σύστημα μπορεί να δημιουργήσει εξαιρετικά επικίνδυνο τσουνάμι, όταν η κατάρρευση της καλντέρας είναι απότομη.
Τι σημαίνει για την έγκαιρη προειδοποίηση
Οι σεισμικοί σταθμοί δεν αντικαθιστούν τις μετρήσεις της στάθμης της θάλασσας ή τα συστήματα προειδοποίησης τσουνάμι. Μπορούν όμως να προσθέσουν ένα κρίσιμο σήμα: να δείξουν ότι μια υποθαλάσσια έκρηξη συνοδεύτηκε από ταχεία κατάρρευση, πριν φτάσουν όλες οι άμεσες παρατηρήσεις.
Για να γίνει αυτό πρακτικά χρήσιμο, χρειάζονται πυκνότερες και επαναλαμβανόμενες χαρτογραφήσεις του θαλάσσιου πυθμένα, καλύτερα μοντέλα και συστηματική σύνδεση σεισμικών, ωκεανογραφικών και δορυφορικών δεδομένων. Η πρόκληση είναι ιδιαίτερα μεγάλη σε περιοχές όπου τα ηφαίστεια, τα καλώδια επικοινωνιών και οι παράκτιες κοινότητες συνυπάρχουν με περιορισμένη παρακολούθηση.
Το Hunga λειτουργεί έτσι ως φυσικό εργαστήριο — και ως προειδοποίηση. Η έγκαιρη ανίχνευση ενός ηφαιστειακού τσουνάμι δεν θα βασιστεί σε έναν μόνο αισθητήρα, αλλά στη γρήγορη ενοποίηση πολλών ατελών σημάτων.