Μερικά από τα νευρικά κυκλώματα του εγκεφάλου μπορεί να λειτουργούν ως «φρένο» για την ανάπτυξη του γλοιώματος, αντί να την ενισχύουν. Νέα μελέτη στο Neuron έδειξε σε μοντέλα ποντικών ότι η ενίσχυση της ανασταλτικής σηματοδότησης από GABAεργικούς νευρώνες περιόρισε τον πολλαπλασιασμό των όγκων και παρέτεινε την επιβίωση.
Ο εγκέφαλος δεν είναι απλώς το περιβάλλον του όγκου
Τα γλοιώματα είναι όγκοι που ξεκινούν από κύτταρα του νευρικού συστήματος και μπορούν να εξελιχθούν επιθετικά. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα έχει δείξει ότι οι νευρώνες δεν παραμένουν θεατές: η δραστηριότητά τους μπορεί να επηρεάσει άμεσα τα καρκινικά κύτταρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ευνοήσει την ανάπτυξή τους.
Η νέα εργασία των Naofumi Uesaka και συνεργατών του εξετάζει την άλλη πλευρά αυτής της σχέσης. Οι ερευνητές μελέτησαν αν τα ανασταλτικά κυκλώματα του εγκεφάλου, στα οποία συμμετέχουν οι GABAεργικοί ενδιάμεσοι νευρώνες, μπορούν να περιορίσουν την πρόοδο ενός ενήλικου γλοιώματος.
Η ανασταλτική «νότα» μειώνει το ασβέστιο
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα κύτταρα του γλοιώματος δέχονται λειτουργικά σήματα GABA από γειτονικούς ανασταλτικούς νευρώνες. Όταν ενίσχυσαν αυτή την ανασταλτική δραστηριότητα είτε γενετικά είτε φαρμακολογικά, μειώθηκε ο πολλαπλασιασμός των καρκινικών κυττάρων και αυξήθηκε η επιβίωση των ποντικών στα πειράματα.
Το κρίσιμο σημείο φαίνεται να είναι η δυναμική του ασβεστίου μέσα στα καρκινικά κύτταρα. Η ενεργοποίηση των ανασταλτικών κυκλωμάτων περιόρισε τις μεταβολές ασβεστίου, οι οποίες λειτουργούν ως σήματα που βοηθούν τον όγκο να αναπτύσσεται. Πειράματα όπου οι ερευνητές αύξησαν ή μείωσαν τεχνητά αυτά τα σήματα έδειξαν ότι το ασβέστιο δεν ήταν απλώς ένας παράλληλος δείκτης, αλλά συνδεόταν αιτιωδώς με τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση του όγκου.
Στη συνέχεια, η ομάδα εντόπισε δύο μονοπάτια που επηρεάζονται από αυτή τη διαδικασία: τα YAP1 και mTOR. Πρόκειται για κυτταρικά προγράμματα που συνδέονται με την ανάπτυξη και τον μεταβολισμό του καρκίνου. Όταν ενεργοποιήθηκε η ανασταλτική είσοδος, η σηματοδότηση αυτών των μονοπατιών μειώθηκε.
Μια πιθανή θεραπευτική κατεύθυνση, όχι έτοιμη θεραπεία
Το εύρημα ανοίγει την πόρτα σε στρατηγικές που θα ενισχύουν τον «ανασταλτικό τόνο» γύρω από τον όγκο ή θα περιορίζουν τη δραστηριότητα του ασβεστίου μέσα στα καρκινικά κύτταρα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι τα υπάρχοντα GABAεργικά φάρμακα αποτελούν ήδη θεραπεία για το γλοίωμα ούτε ότι πρέπει να αλλάξει κάποια αγωγή.
Η μελέτη έγινε σε προκλινικά μοντέλα και όχι σε ασθενείς. Πρέπει ακόμη να φανεί αν ο ίδιος μηχανισμός λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο στους ανθρώπινους όγκους, σε διαφορετικούς υπότυπους γλοιώματος και χωρίς ανεπιθύμητες επιδράσεις στη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου. Η προηγούμενη έρευνα έχει δείξει, άλλωστε, ότι η επίδραση της GABAεργικής σηματοδότησης μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τον υπότυπο του όγκου.
Η αξία της εργασίας βρίσκεται επομένως στη μετατόπιση της οπτικής: η σχέση εγκεφάλου και καρκίνου δεν είναι μονοσήμαντη. Το μικροπεριβάλλον του γλοιώματος περιλαμβάνει σήματα που μπορούν να τροφοδοτούν την ανάπτυξη, αλλά και κυκλώματα που ίσως την αναχαιτίζουν. Η κατανόηση αυτής της ισορροπίας μπορεί να οδηγήσει σε πιο στοχευμένες θεραπείες, εφόσον τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε επόμενα πειράματα και τελικά σε κλινικές μελέτες.