Οι ενδείξεις από τον τροπικό Ειρηνικό δείχνουν ότι το Ελ Νίνιο που ενισχύεται μπορεί να εξελιχθεί στο ισχυρότερο τουλάχιστον των τελευταίων 150 ετών. Η εκτίμηση δεν αποτελεί ακόμη επιβεβαιωμένο τελικό ρεκόρ: βασίζεται σε προγνώσεις κλιματικών μοντέλων και στις παρατηρήσεις των τελευταίων εβδομάδων. Αν επαληθευθούν, η πρόσθετη θερμότητα από τον ωκεανό, πάνω στη μακροχρόνια ανθρωπογενή θέρμανση, θα μπορούσε να οδηγήσει το 2027 σε νέο παγκόσμιο θερμοκρασιακό ρεκόρ.
Τι δείχνουν οι νέες προβλέψεις
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Nature, ομάδα μοντέλων που εξέτασε ο κλιματολόγος Ζεκ Χάουσφαδερ του Berkeley Earth δίνει διάμεση εκτίμηση για κορύφωση της θερμοκρασίας της επιφάνειας του Ειρηνικού περίπου 0,8°C πάνω από το προηγούμενο ρεκόρ του 2015–2016. Η αντίστοιχη κορύφωση θα ήταν περίπου 3,6°C πάνω από τον μέσο όρο στις τροπικές περιοχές του Ειρηνικού.
Η αμερικανική Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) έδινε πιθανότητα περίπου 80% να διαμορφωθεί «πολύ ισχυρό» Ελ Νίνιο ως το τέλος του έτους και σχεδόν βεβαιότητα ότι οι συνθήκες θα παραμείνουν τουλάχιστον έως τον Απρίλιο του 2027. Οι προβλέψεις, όμως, δεν είναι βεβαιότητα: η ακριβής ένταση και οι περιφερειακές επιπτώσεις εξαρτώνται από την εξέλιξη της ατμόσφαιρας και του ωκεανού τους επόμενους μήνες.
Γιατί το φαινόμενο έχει παγκόσμια σημασία
Το Ελ Νίνιο είναι η θερμή φάση της φυσικής ταλάντωσης Ελ Νίνιο–Νότιας Ταλάντωσης (ENSO), που συνδέει τις θερμοκρασίες της θάλασσας και τους ανέμους στον τροπικό Ειρηνικό. Συνήθως εναλλάσσεται με τη ψυχρότερη φάση, τη Λα Νίνια, σε κύκλους δύο έως επτά ετών. Η προηγούμενη φάση Ελ Νίνιο εκδηλώθηκε το 2023–2024, ενώ η τωρινή άρχισε να διαφαίνεται τον Ιούνιο.
Όταν η επιφάνεια του ωκεανού θερμαίνεται έντονα, μεταφέρεται περισσότερη θερμότητα στην ατμόσφαιρα. Αυτό δεν «δημιουργεί» από μόνο του την κλιματική αλλαγή, αλλά προστίθεται στη θέρμανση που προκαλούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Για τον λόγο αυτό, οι υψηλές παγκόσμιες μέσες θερμοκρασίες συχνά εμφανίζονται με χρονική καθυστέρηση μετά την έναρξη ενός ισχυρού Ελ Νίνιο.
Ο Χάουσφαδερ εκτίμησε ότι δεν αποκλείεται η μέση παγκόσμια θερμοκρασία το 2027 να φτάσει έως και 1,7°C πάνω από το προβιομηχανικό επίπεδο. Πρόκειται για εκτίμηση ενός έτους και όχι για δήλωση μόνιμης υπέρβασης του ορίου του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού, το οποίο αξιολογείται σε μακροχρόνια βάση. Παρ’ όλα αυτά, θα έφερνε τον πλανήτη πολύ κοντά σε αυτό το όριο σε ετήσια κλίμακα.
Ακραία καιρικά φαινόμενα και οικοσυστήματα
Τα ισχυρά Ελ Νίνιο συνδέονται με διαφορετικά μοτίβα κινδύνου από περιοχή σε περιοχή. Μπορούν να ενισχύσουν καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές και θαλάσσιους καύσωνες. Σε τμήματα της δυτικής ακτής της Βόρειας Αμερικής, για παράδειγμα, μπορεί να αυξηθούν οι καταιγίδες και τα κύματα που προκαλούν πλημμύρες στις ακτές.
Η επιπλέον θερμότητα στη θάλασσα αποτελεί σοβαρή απειλή και για τους κοραλλιογενείς υφάλους, επειδή αυξάνει τον κίνδυνο λεύκανσης. Παράλληλα, η πίεση στα χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήματα μπορεί να μειώσει την καθαρή ποσότητα άνθρακα που απορροφούν από την ατμόσφαιρα, επιβαρύνοντας έναν φυσικό μηχανισμό που περιορίζει μέρος της υπερθέρμανσης.
Το οικονομικό κόστος της αστάθειας
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στον καιρό. Ερευνητική εργασία του Τζάστιν Μάνκιν και συνεργατών του έχει εκτιμήσει ότι οι καιρικές μεταβολές που αποδόθηκαν στο ισχυρό Ελ Νίνιο του 1997–1998 μείωσαν τη διεθνή οικονομική ανάπτυξη κατά 5,7 τρισ. δολάρια στα επόμενα χρόνια. Για το υπό ανάπτυξη επεισόδιο, ο Μάνκιν ανέφερε πως, αν οι τρέχουσες προβλέψεις προσεγγίσουν την πραγματικότητα, οι απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν τα 10 τρισ. δολάρια έως το 2032.
Οι αριθμοί αυτοί είναι σενάρια κινδύνου και όχι πρόβλεψη συγκεκριμένης ζημιάς για κάθε χώρα. Υπογραμμίζουν όμως πόσο εύκολα ακραία φαινόμενα μπορούν να διαταράξουν γεωργική παραγωγή, υποδομές, υδάτινους πόρους, τιμές τροφίμων και δημόσιους προϋπολογισμούς.
Τι γνωρίζουμε και τι παραμένει αβέβαιο
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι η ανθρωπογενής θέρμανση ενισχύει τις συνέπειες ενός Ελ Νίνιο. Δεν έχει αποδειχθεί, ωστόσο, ότι το σημερινό γεγονός οφείλεται ήδη στην κλιματική αλλαγή ή ότι τα Ελ Νίνιο γίνονται οριστικά συχνότερα και ισχυρότερα. Τα κλιματικά μοντέλα προβλέπουν ότι μέσα στον αιώνα η θέρμανση θα μπορούσε να ευνοήσει ισχυρότερα και συχνότερα επεισόδια, αλλά η ανίχνευση αυτής της τάσης στις παρατηρήσεις παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Η ουσία της προειδοποίησης είναι διπλή: οι υπηρεσίες πρόγνωσης και πολιτικής προστασίας χρειάζονται προετοιμασία για αυξημένους κινδύνους, ενώ η μείωση των εκπομπών παραμένει καθοριστική ώστε η φυσική μεταβλητότητα του κλίματος να μη λειτουργεί πάνω σε ολοένα θερμότερη βάση.
Πηγή: Nature — «This El Niño is set to be the largest on record by a ‘mind-blowing margin’»