Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στην υγεία με γρήγορο ρυθμό — από τα chatbots που απαντούν σε ερωτήσεις για συμπτώματα έως τα εργαλεία που βοηθούν έναν γιατρό να κρατήσει σημειώσεις ή να διαβάσει μια εξέταση. Όμως η αποδοχή της τεχνολογίας δεν θα κριθεί μόνο από την ταχύτητα ή την ακρίβεια. Θα κριθεί και από το αν ο ασθενής γνωρίζει πότε συμμετέχει ένας αλγόριθμος στη φροντίδα του.
Η ευκολία αυξάνει τη χρήση, όχι απαραίτητα την εμπιστοσύνη
Έρευνα του Pew Research Center, την οποία επικαλείται το CNET, έγινε σε 3.488 ενήλικες στις ΗΠΑ από τις 22 έως τις 28 Ιουνίου. Το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων δήλωσε ότι χρησιμοποιεί chatbots για να εκτιμήσει συμπτώματα. Οι λόγοι είναι πρακτικοί: άμεση πρόσβαση, χαμηλό ή μηδενικό κόστος και η δυνατότητα να αναζητήσει κάποιος πληροφορίες χωρίς ραντεβού.
Οι χρήστες στρέφονται επίσης στα chatbots για να καταλάβουν καλύτερα μια διάγνωση, να ερμηνεύσουν εργαστηριακά αποτελέσματα ή να αποφασίσουν αν χρειάζονται εξέταση από επαγγελματία υγείας. Σχεδόν οι μισοί, 47%, χαρακτήρισαν τις πληροφορίες που έλαβαν «εξαιρετικά χρήσιμες», ενώ 48% τις θεώρησαν «κάπως χρήσιμες».
Η χρησιμότητα, όμως, δεν ισοδυναμεί με ασφάλεια. Ένα chatbot μπορεί να δώσει μια πειστική αλλά λανθασμένη απάντηση — ένα πρόβλημα ιδιαίτερα ευαίσθητο όταν αφορά προσωπικά δεδομένα υγείας ή μια απόφαση για θεραπεία.
Το αίτημα είναι απλό: να το γνωρίζει ο ασθενής
Η μεγαλύτερη ανησυχία των πολιτών δεν αφορά μόνο το αν χρησιμοποιείται AI, αλλά το αν τους το λένε. Το 72% των συμμετεχόντων στην έρευνα είπε ότι είναι «εξαιρετικά» ή «πολύ σημαντικό» ο πάροχος υγείας να αποκαλύπτει κάθε χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Ακόμη ισχυρότερο είναι το αίτημα όταν ο αλγόριθμος εμπλέκεται άμεσα στη φροντίδα ή σε ιατρικές αποφάσεις. Οκτώ στους δέκα θέλουν να ενημερώνονται αν η AI χρησιμοποιείται για διάγνωση ή για την ανάλυση σαρώσεων, ακτινογραφιών και εργαστηριακών εξετάσεων. Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί δεν είναι βέβαιοι αν η τεχνολογία έχει ήδη παίξει ρόλο στη δική τους θεραπεία.
Αυτό το κενό ενημέρωσης είναι πρόβλημα εμπιστοσύνης. Ο ασθενής δεν χρειάζεται να κατανοεί τον κώδικα ενός συστήματος, χρειάζεται όμως να ξέρει ποιο μέρος της διαδικασίας γίνεται από άνθρωπο, ποιο από λογισμικό και ποιος έχει την τελική ευθύνη.
Η διαφάνεια πρέπει να γίνει καθημερινή πρακτική
Για τα ελληνικά ιδιωτικά θεραπευτήρια, τα διαγνωστικά κέντρα, τις ασφαλιστικές και τις healthtech εταιρείες, το μήνυμα είναι συγκεκριμένο: η ενημέρωση δεν μπορεί να μείνει κρυμμένη σε γενικούς όρους χρήσης. Χρειάζεται καθαρή γλώσσα, τη στιγμή που ο ασθενής αλληλεπιδρά με το σύστημα.
Μια υπεύθυνη ροή θα πρέπει να εξηγεί τι κάνει το εργαλείο, ποια δεδομένα χρησιμοποιεί, αν η έξοδός του επηρεάζει την απόφαση και ποιος επαγγελματίας την ελέγχει. Η συναίνεση, η προστασία του ιατρικού απορρήτου και η δυνατότητα ανθρώπινης επανεξέτασης δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες· είναι οι όροι με τους οποίους μια υπηρεσία υγείας ζητά εμπιστοσύνη.
Η έρευνα δείχνει και το όριο της σημερινής αποδοχής. Μόλις 29% δήλωσε ότι αισθάνεται «εξαιρετικά» ή «πολύ άνετα» να μοιράζεται ιστορικό υγείας και διαγνώσεις με chatbots, ενώ το 26% αισθάνεται άβολα. Η αγορά μπορεί να προσφέρει περισσότερα εργαλεία, αλλά η χρήση τους θα παραμείνει εύθραυστη αν οι άνθρωποι νιώθουν ότι τα δεδομένα τους ταξιδεύουν χωρίς εξήγηση.
Η ελληνική αγορά δεν χρειάζεται άλλο ένα αόρατο εργαλείο
Η AI μπορεί να επιταχύνει την ενημέρωση, την καταγραφή και την αξιολόγηση ιατρικών δεδομένων. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει την ευθύνη του παρόχου ή την ανάγκη του ασθενούς να πάρει μια ενημερωμένη απόφαση.
Το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις ελληνικές υπηρεσίες υγείας δεν θα είναι απλώς να πουν ότι «χρησιμοποιούν AI». Θα είναι να δείξουν με ακρίβεια πού τη χρησιμοποιούν, ποια είναι τα όριά της και πώς προστατεύουν τον άνθρωπο όταν το σύστημα κάνει λάθος. Η διαφάνεια δεν είναι εμπόδιο στην καινοτομία· είναι η υποδομή που μπορεί να την κάνει αποδεκτή.
Πηγή: CNET — Americans Want to Know When Their Healthcare Providers Use AI.