Μια αόρατη βροχή από χημικά που παραμένουν για πάντα πέφτει σε όλο τον πλανήτη
Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ αποκαλύπτει ότι τα χημικά που εισήχθησαν για την προστασία του στρατοσφαιρικού όζοντος έχουν δημιουργήσει ακούσια ένα αυξανόμενο παγκόσμιο πρόβλημα ρύπανσης. Τα ψυκτικά μέσα και τα αναισθητικά αέρια έχουν παράγει πάνω από 335.000 τόνους τριφθοροξικού οξέος (ΤFA), ένα εξαιρετικά επίμονο «χημικό για πάντα», που έχει κατατεθεί σε όλη την επιφάνεια της Γης από το 2000 — πλέον βρίσκεται παντού, από το νερό της βροχής έως τον απομακρυσμένο πάγο της Αρκτικής, με τα επίπεδα να αναμένονται να συνεχίσουν να αυξάνονται.
Η απροσδόκητη πλευρική επίπτωση της προστασίας του όζοντος
Τα τριφθοροξικά οξέα (ΤFA) είναι υποπροϊόντα των υδροφθοροανθράκων (HFCs) και άλλων χημικών που εισήχθησαν ως αντικαταστάτες των CFCs, τα οποία καταστρέφουν το στρατοσφαιρικό όζον. Ενώ αυτές οι νέες ουσίες βοήθησαν στην ανάκαμψη του στρατοσφαιρικού όζοντος, αποδείχθηκε ότι είναι πολύ ισχυρά αέρια θερμοκηπίου και, κατά τη διάλυσή τους στην ατμόσφαιρα, παράγουν ΤFA — ένα χημικό που δεν αποσυντίθεται στο περιβάλλον.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Geoscience, έδειξε ότι οι συγκεντρώσεις ΤFA στον ωκεανό, στα ποτάμια, στις λίμνες και στην ατμόσφαιρα αυξάνονται με ρυθμό που αντιστοιχεί με τις αυξανόμενες εκπομπές HFCs. Από το 2000, περίπου 40.000 τόνοι ΤFA έχουν εναποτεθεί στα οικοσυστήματα της ξηράς και 295.000 τόνοι στους ωκεανούς.
Το «χημικό για πάντα» που βρίσκεται παντού
Το ΤFA είναι μια περσιστεντική οργανική ρύπος που δε διασπάται εύκολα στο περιβάλλον — εξ ου και ο όρος «χημικό για πάντα». Αφού εναποτεθεί, παραμένει στο νερό και στα εδάφη για δεκαετίες, συσσωρεύοντας σταδιακά. Η μελέτη βρήκε ότι το ΤFA έχει εντοπιστεί:
- Στο νερό της βροχής σε όλο τον κόσμο
- Στην απομακρυσμένη αρκτική πάγκο
- Σε επιφανειακά και υπόγεια ύδατα
- Στη γεωργική παραγωγή και τα τρόφιμα
«Αυτό είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα που δημιουργήθηκε κατά λάθος», δήλωσε ο Δρ. Τζέιμς Σάντερλαντ, κύριος συγγραφέας της μελέτης. «Καθώς οι παγκόσμιες εκπομπές HFCs συνεχίζουν να αυξάνονται, το ίδιο συμβαίνει και με τις εναποθέσεις ΤFA. Δεν υπάρχει γνωστός φυσικός μηχανισμός που να απομακρύνει αυτό το χημικό από το περιβάλλον».
Επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον
Παρόλο που το ΤFA θεωρείται σχετικά τοξικό για τους ανθρώπους σε χαμηλές συγκεντρώσεις, οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της συσσώρευσής του στο περιβάλλον παραμένουν αβέβαιες. Ωστόσο, οι ερευνητές εκφράζουν ανησυχία για αρκετούς λόγους:
-
Δυσλειτουργία της γλυκοζίνης: Το ΤFA αναστέλλει την ενζυμική διαδικασία που μετατρέπει τη γλυκοζίνη σε πρωτεΐνες, πιθανώς επηρεάζοντας τη βιολογική λειτουργία.
-
Επιδράσεις στα φυτά: Δοκιμές σε εργαστήριο έχουν δείξει ότι το ΤFA μειώνει την ανάπτυξη των ριζών σε ορισμένα φυτά, υποδηλώνοντας πιθανές επιπτώσεις στη γεωργική παραγωγή.
-
Συσσώρευση στην τροφική αλυσίδα: Η περσιστεντική φύση του ΤFA σημαίνει ότι μπορεί να συσσωρεύεται στα ζώα και τα φυτά, με πιθανές επιπτώσεις σε όλη την τροφική αλυσίδα.
-
Ανθεκτικότητα στη βιοαποικοδόμηση: Σε αντίθεση με πολλούς άλλους ρύπους, το ΤFA δεν αποικοδομείται από βακτήρια ή μύκητες, γεγονός που καθιστά την απομάκρυνσή του από το περιβάλλον εξαιρετικά δύσκολη.
Οι πηγές της ρύπανσης ΤFA
Οι κύριες πηγές των εκπομπών ΤFA είναι:
- Βιομηχανικά ψυκτικά μέσα σε κλιματιστικά και ψυγεία
- Αναισθητικά αέρια που χρησιμοποιούνται στην ιατρική
- Καύση πλαστικών που περιέχουν φθόριο
- Βιομηχανικές διεργασίες που χρησιμοποιούν φθοριούχες ενώσεις
Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις βρίσκονται σε αστικές περιοχές και βιομηχανικές ζώνες, αλλά η ατμοσφαιρική μεταφορά έχει διασπείρει το ΤFA σε ολόκληρο τον πλανήτη, συμπεριλαμβανομένων των πιο απομακρυσμένων περιοχών.
Προοπτικές για το μέλλον
Το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, που εισήγαγε τα HFCs ως αντικαταστάτες των CFCs, θεωρείται ένα από τα πιο επιτυχημένα διεθνή περιβαλλοντικά συμφωνηθέντα. Ωστόσο, η τρέχουσα έρευνα υπογραμμίζει τη σημασία της εξέτασης όλων των πιθανών περιβαλλοντικών επιπτώσεων κατά την ανάπτυξη νέων χημικών.
«Πρέπει να μάθουμε από αυτό το παράδειγμα», είπε ο Δρ. Σάντερλαντ. «Όταν εισάγουμε νέες χημικές ουσίες σε μεγάλη κλίμακα, πρέπει να εξετάσουμε όχι μόνο τα άμεσα οφέλη, αλλά και τις πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Η περσιστεντική ρύπανση από ΤFA είναι ένα ακούσιο αποτέλεσμα της προστασίας του όζοντος που μπορεί να μας ακολουθεί για γενεές».
Η μελέτη καλεί για:
- Βελτιωμένη παρακολούθηση των επιπέδων ΤFA παγκοσμίως
- Έρευνα για εναλλακτικές χημικές ουσίες με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα
- Ανάπτυξη τεχνολογιών για την απομάκρυνση του ΤFA από το νερό
- Αναθεώρηση των ρυθμιστικών πλαισίων για την αξιολόγηση νέων χημικών
«Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο», συμπέρανε ο Δρ. Σάντερλαντ. «Δεν μπορούμε απλά να αντικαταστήσουμε ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα με ένα άλλο. Η πραγματική βιωσιμότητα απαιτεί ευρεία, προληπτική σκέψη και σεβασμό για την πολυπλοκότητα των φυσικών συστημάτων».