Η γήρανση ίσως δεν είναι μόνο αποτέλεσμα φθοράς, αλλά και μιας ανοσολογικής δυσλειτουργίας που εξαπλώνεται σε ολόκληρο το σώμα. Μελέτη του Stanford δείχνει ότι, όταν μπλοκάρεται ο υποδοχέας EP2 σε μακροφάγα που κατοικούν στους ιστούς, ηλικιωμένα ποντίκια διατηρούν πιο νεανικά χαρακτηριστικά σε πολλά όργανα.
Το πρόβλημα αρχίζει από τον κυτταρικό καθαρισμό
Τα ουδετερόφιλα είναι λευκά αιμοσφαίρια πρώτης γραμμής. Ζουν λίγο και, όταν δεν χρειάζονται πλέον, πρέπει να απομακρύνονται από τον οργανισμό. Με την ηλικία, αυξάνεται ο αριθμός τους και ένα μεγαλύτερο ποσοστό περνά σε κατάσταση γήρανσης, απελευθερώνοντας ουσίες που ενισχύουν τη χρόνια φλεγμονή.
Τον ρόλο του «συνεργείου καθαρισμού» αναλαμβάνουν κυρίως τα μακροφάγα. Τα μακροφάγα που κατοικούν μόνιμα στους ιστούς εγκαθίστανται στα όργανα από νωρίς στη ζωή και προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε περιοχής. Ανάμεσα στις αποστολές τους είναι να καταπίνουν και να διασπούν κύτταρα που έχουν γεράσει ή υποστεί βλάβη.
Ο υποδοχέας EP2 αλλάζει την ισορροπία
Η ομάδα του Stanford εστίασε στον EP2, έναν υποδοχέα που βρίσκεται στην επιφάνεια των μακροφάγων και ενεργοποιείται από την προσταγλανδίνη PGE2. Η PGE2 αυξάνεται με τις λοιμώξεις, τους τραυματισμούς και τη φθορά που συνοδεύει τη γήρανση. Παράλληλα, τα μακροφάγα των ηλικιωμένων ζώων εμφανίζουν περισσότερους υποδοχείς EP2.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η επαναλαμβανόμενη διέγερση του EP2 αποδυναμώνει την ικανότητα των μακροφάγων να καταπίνουν τα γερασμένα ουδετερόφιλα. Αυτά συσσωρεύονται στο αίμα και στους ιστούς, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο φλεγμονής και μειωμένης λειτουργίας των ίδιων των μακροφάγων.
Οι ερευνητές διέγραψαν το γονίδιο του EP2 ειδικά στα μακροφάγα των ιστών σε ποντίκια. Σε άλλη δοκιμή χορήγησαν για δύο μήνες ένα πειραματικό φάρμακο που αναστέλλει τον υποδοχέα. Και στις δύο προσεγγίσεις αποκαταστάθηκε σε σημαντικό βαθμό η απομάκρυνση των γερασμένων ουδετερόφιλων.
Νεανικότερα χαρακτηριστικά σε πολλά όργανα
Τα ηλικιωμένα ποντίκια χωρίς EP2 είχαν χαμηλότερα επίπεδα γερασμένων ουδετερόφιλων στο ήπαρ, τη σπλήνα και τον μυελό των οστών. Εμφάνισαν επίσης λιγότερο σπλαχνικό λίπος, περισσότερη μυϊκή μάζα και καλύτερες επιδόσεις σε δοκιμές ταχύτητας, ισορροπίας και δύναμης στα μπροστινά άκρα.
Η φλεγμονή μειώθηκε στο αίμα, το ήπαρ, το έντερο, την καρδιά, τα νεφρά και τον ιππόκαμπο. Σε δοκιμές μνήμης, τα ποντίκια στα οποία είχε αφαιρεθεί ο EP2 τα πήγαν περίπου τόσο καλά όσο τα νεότερα ζώα και καλύτερα από συνομήλικα ποντίκια με ενεργό τον υποδοχέα.
Οι αλλαγές δεν περιορίστηκαν σε μεμονωμένους δείκτες. Από 71 πρωτεΐνες του αίματος που μεταβάλλονταν σημαντικά στα φυσιολογικά ηλικιωμένα ποντίκια, οι 59 παρέμειναν σε επίπεδα που έμοιαζαν με εκείνα των νεότερων ζώων όταν απουσίαζε ο EP2 στα μακροφάγα.
Τι έδειξαν τα ανθρώπινα κύτταρα
Η μελέτη εξέτασε επίσης βάση δεδομένων με κύτταρα από ανθρώπινα ήπατα διαφορετικών ηλικιών και καταστάσεων υγείας. Οι ερευνητές εντόπισαν μοτίβα που έμοιαζαν με εκείνα των ποντικών: περισσότερα γερασμένα ουδετερόφιλα, μειωμένη λειτουργία των μακροφάγων και αυξημένη δραστηριότητα του EP2 στα μεγαλύτερα ήπατα. Οι μεταβολές ήταν εντονότερες στα νοσούντα ήπατα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το μπλοκάρισμα του EP2 αποτελεί σήμερα θεραπεία αντιγήρανσης. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο Science, όμως τα πειράματα παρέμειναν προκλινικά και δεν απέδειξαν όφελος ή ασφάλεια σε ανθρώπους.
Η απόσταση μέχρι ένα φάρμακο
Δεν υπάρχει εγκεκριμένο φάρμακο που να απενεργοποιεί επιλεκτικά τον EP2. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μειώνουν την παραγωγή PGE2, αλλά επηρεάζουν και άλλες προσταγλανδίνες που έχουν χρήσιμες λειτουργίες. Για αυτό οι ερευνητές αναζητούν μια πιο στοχευμένη παρέμβαση στον συγκεκριμένο υποδοχέα.
Το ενδιαφέρον της μελέτης βρίσκεται στη σύνδεση ενός μηχανισμού κυτταρικού καθαρισμού με αλλαγές σε ολόκληρο τον οργανισμό. Για να μετατραπεί όμως αυτή η ιδέα σε ανθρώπινη θεραπεία, χρειάζονται επιπλέον μελέτες για τη δόση, τις παρενέργειες και το αν τα οφέλη στα ποντίκια μπορούν να επαναληφθούν με ασφάλεια στους ανθρώπους.