Ένα τμήμα κάτω γνάθου που βρέθηκε στη βόρεια Αίγυπτο προσθέτει ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ της εξέλιξης των ανθρωποειδών. Το απολίθωμα ανήκει σε ένα άγνωστο έως σήμερα είδος πιθήκου, το Masripithecus moghraensis, και δείχνει ότι οι πρώιμοι πίθηκοι είχαν ήδη παρουσία στη Βόρεια Αφρική πριν από 17 έως 18 εκατομμύρια χρόνια.
Η ανακάλυψη δεν αλλάζει από μόνη της το πότε εμφανίστηκε ο άνθρωπος. Αναδιαμορφώνει, όμως, τη συζήτηση για το πού μπορεί να έζησε ο κοινός πρόγονος των σημερινών ανθρωποειδών — της ομάδας που περιλαμβάνει γίββωνες, ουρακοτάγκους, γορίλες, χιμπαντζήδες και ανθρώπους.
Ένα νέο είδος από το Wadi Moghra
Τα λείψανα εντοπίστηκαν στο Wadi Moghra, μια απολιθωματοφόρο περιοχή στη βόρεια Αίγυπτο, σε εργασίες πεδίου το 2023 και το 2024. Η διεθνής ερευνητική ομάδα, από το Mansoura University Vertebrate Paleontology Center της Αιγύπτου και το University of Southern California των ΗΠΑ, περιέγραψε το νέο είδος σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science.
Το όνομα Masripithecus συνδυάζει τη λέξη «Μασρ», την αραβική ονομασία της Αιγύπτου, με την ελληνική λέξη «πίθηκος». Η ονομασία moghraensis παραπέμπει στον τόπο εύρεσης.
Μέχρι σήμερα έχει βρεθεί μόνο μέρος της κάτω γνάθου. Παρ’ όλα αυτά, τα δόντια και το οστό διατηρούν αρκετά χαρακτηριστικά ώστε οι ερευνητές να το ξεχωρίσουν από κάθε άλλο γνωστό ανθρωποειδές της ίδιας περιόδου. Διαθέτει ασυνήθιστα μεγάλους κυνόδοντες και προγομφίους, γομφίους με στρογγυλεμένες και έντονα ανάγλυφες μασητικές επιφάνειες, καθώς και ιδιαίτερα στιβαρή γνάθο.
Διατροφή προσαρμοσμένη στις αλλαγές
Η ανατομία της μάσησης υποδηλώνει μια ευέλικτη, κυρίως καρποφαγική διατροφή. Το ζώο φαίνεται πως μπορούσε να καταναλώνει και σκληρότερες τροφές, όπως ξηρούς καρπούς ή σπόρους, όταν αυτές ήταν διαθέσιμες. Αυτή η προσαρμοστικότητα θα μπορούσε να το ευνοεί σε μια εποχή κατά την οποία η Βόρεια Αφρική και η Αραβία γνώριζαν εντονότερη εποχικότητα εξαιτίας κλιματικών μεταβολών.
Πριν από την εύρεση αυτή, οι θέσεις του Πρώιμου Μειόκαινου στη Βόρεια Αφρική είχαν δώσει απολιθώματα πιθήκων του Παλαιού Κόσμου, αλλά όχι επιβεβαιωμένα ανθρωποειδή. Η απουσία τέτοιων ευρημάτων είχε ενισχύσει την άποψη ότι οι πίθηκοι και οι κοντινοί συγγενείς τους περιορίζονταν κυρίως νοτιότερα στην Αφρική.
Η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή στο επίκεντρο
Για να διερευνήσουν τη θέση του νέου είδους στο εξελικτικό δέντρο, οι επιστήμονες συνδύασαν ανατομικά γνωρίσματα από ζώντα και εξαφανισμένα ανθρωποειδή, γενετικά δεδομένα από ζώντα είδη και τις γεωλογικές ηλικίες γνωστών απολιθωμάτων. Η βαϋζιανή ανάλυσή τους δείχνει ότι το Masripithecus συγγενεύει στενότερα με τα σημερινά ανθρωποειδή από ό,τι οποιοδήποτε γνωστό είδος του Πρώιμου Μειόκαινου από την Ανατολική Αφρική.
Οι βιογεωγραφικές αναλύσεις της ομάδας τοποθετούν ως πιθανότερη περιοχή για τον κοινό πρόγονο όλων των ζώντων ανθρωποειδών τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, επίσης κατά το Πρώιμο Μειόκαινο. Τότε οι αφρικανικές και αραβικές πλάκες κινούνταν προς βορρά, στο τελικό στάδιο της σύγκρουσής τους με την Ασία. Οι μεταβολές της στάθμης της θάλασσας περιόριζαν κατά διαστήματα τα θαλάσσια εμπόδια και μπορούσαν να δημιουργούν προσωρινές διαδρομές μετακίνησης ζώων.
Μια υπόθεση που τίθεται ξανά σε δοκιμασία
Το εύρημα συνδέει απολιθωμένα αρχεία της Αφρικής και της Ευρασίας που έως τώρα έμοιαζαν χωριστά. Υποδηλώνει ότι οι πίθηκοι διαφοροποιούνταν ήδη σε αυτή τη γεωγραφική ζώνη πριν ανοίξουν οι χερσαίες συνδέσεις που τους επέτρεψαν να εξαπλωθούν στην Ευρώπη και την Ασία.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η εικόνα της προέλευσης των σύγχρονων ανθρωποειδών παραμένει ανοιχτή και ότι θα χρειαστούν περισσότερα απολιθώματα. Ωστόσο, το Masripithecus moghraensis μεταφέρει το βάρος της έρευνας και προς περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής που δεν έχουν εξερευνηθεί εξίσου συστηματικά.
Πηγή
Mansoura University Vertebrate Paleontology Center (MUVP), «Ancient ape fossil in Egypt challenges the story of human origins», ScienceDaily, 24 Ιουλίου 2026. Η σχετική επιστημονική μελέτη δημοσιεύθηκε στο Science (doi: 10.1126/science.adz4102).