Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες μέτρησαν άμεσα τη θερμοκρασία σώματος ενός Tyrannosaurus rex. Η ανάλυση απολιθωμένων δοντιών έδειξε ένδειξη περίπου 36 °C — σχεδόν ίδια με εκείνη του ανθρώπου — προσθέτοντας ένα κρίσιμο κομμάτι στο παζλ για τον μεταβολισμό του κορυφαίου θηρευτή.
Ένα απολιθωμένο «θερμόμετρο»
Η ομάδα του UCLA ανέλυσε μικροσκοπικά δείγματα από δύο δόντια του «Thomas», ενός από τους πιο πλήρεις σκελετούς T. rex που εκτίθενται στο Natural History Museum of Los Angeles County. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 16 Σεπτεμβρίου στο Science Advances, κατέληξε σε θερμοκρασία περίπου 36 °C, δηλαδή 97 °F.
Το αποτέλεσμα δεν προέκυψε από το ίδιο το απολίθωμα ως «θερμόμετρο», αλλά από χημικά ίχνη που διατηρούνται στο σμάλτο. Ορισμένα σπάνια ισότοπα άνθρακα και οξυγόνου σχηματίζουν δεσμούς με συχνότητα που εξαρτάται εν μέρει από τη θερμοκρασία. Οι ερευνητές πήραν ελάχιστη ποσότητα σμάλτου με οδοντιατρικό τρυπάνι, την επεξεργάστηκαν με φωσφορικό οξύ και μέτρησαν τα ισοτοπικά σήματα με φασματόμετρο μάζας.
Γιατί τα δόντια ήταν καθοριστικά
Η μέθοδος είχε αναπτυχθεί περίπου μία δεκαετία νωρίτερα, όμως απαιτούσε περισσότερο απολιθωμένο υλικό απ’ όσο ήταν λογικό να αφαιρεθεί από ένα τόσο σημαντικό εύρημα. Η βελτίωσή της μείωσε την απαιτούμενη ποσότητα κατά περίπου 90%, επιτρέποντας στο μουσείο να δώσει στους ερευνητές μικρά τμήματα από δύο δόντια που δεν βρίσκονταν σε δημόσια έκθεση.
Το σμάλτο είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό επειδή οι κρυσταλλικές δομές του αλλοιώνονται δυσκολότερα από τα οστά. Αυτό το χαρακτηριστικό το καθιστά χρήσιμο αρχείο για χημικές πληροφορίες που παρέμειναν παγιδευμένες για περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια.
Ο T. rex δεν ήταν απλώς ένας «τεράστιος ερπετός»
Οι σύγχρονοι ψυχρόαιμοι ερπετοί διατηρούν συνήθως θερμοκρασίες γύρω στους 28–30 °C, ενώ τα σημερινά πτηνά, οι ζωντανοί απόγονοι των δεινοσαύρων, φτάνουν συχνά τους 40–43 °C. Η μέτρηση των 36 °C τοποθετεί τον T. rex ανάμεσα στις δύο κατηγορίες: πολύ θερμότερο από ένα τυπικό σύγχρονο ερπετό, αλλά όχι τόσο θερμό όσο πολλά πτηνά.
Αυτό ταιριάζει με την εικόνα ενός δραστήριου ζώου που μπορούσε να κυνηγά ή να τρέφεται ως πτωματοφάγος και να παράγει εσωτερική θερμότητα, αντί να εξαρτάται κυρίως από τον ήλιο για να ενεργοποιηθεί. Η εσωτερική ρύθμιση της θερμοκρασίας μπορεί επίσης να εξηγεί πώς οι τυραννόσαυροι επιβίωσαν σε ψυχρότερες περιοχές, ακόμη και στην αρχαία Αλάσκα.
Η σύγκριση με αρχαίο κροκοδειλόμορφο
Οι ερευνητές μέτρησαν παράλληλα απολιθωμένα κατάλοιπα αρχαίου κροκοδειλόμορφου από την ίδια περιοχή του Hell Creek στη Μοντάνα. Η ένδειξη ήταν περίπου 30 °C, αρκετά χαμηλότερη από τους 36 °C του T. rex.
Η διαφορά αυτή λειτουργεί ως σημαντικός έλεγχος. Αν οι γεωλογικές διεργασίες είχαν αλλοιώσει με τον ίδιο τρόπο τα χημικά σήματα και στα δύο ζώα, οι μετρήσεις θα έπρεπε να μοιάζουν. Η απόκλιση ενισχύει την ερμηνεία ότι τα ισοτοπικά ίχνη αντανακλούν πραγματικές βιολογικές διαφορές.
Τι δείχνει — και τι δεν δείχνει — η μέτρηση
Η μελέτη δίνει την πρώτη άμεση μέτρηση θερμοκρασίας για τον T. rex και ενισχύει την υπόθεση ότι οι τυραννόσαυροι είχαν σχετικά υψηλό μεταβολισμό. Δεν μετατρέπει όμως μία μέτρηση σε πλήρη περιγραφή της φυσιολογίας κάθε ατόμου ή κάθε είδους δεινοσαύρου.
Το νέο εύρημα συμπληρώνει τις ενδείξεις από απολιθώματα και παλαιοκλιματικά μοντέλα, χωρίς να ακυρώνει τα όρια της μεθόδου. Η δειγματοληψία ήταν περιορισμένη, το υλικό είναι αναντικατάστατο και η ερμηνεία αφορά τις συγκεκριμένες μετρήσεις που έγιναν. Παρ’ όλα αυτά, το απολιθωμένο σμάλτο προσφέρει πλέον έναν απτό τρόπο να εξετάζεται ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα βασιζόταν κυρίως σε έμμεσες ενδείξεις.