Επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια ανακάλυψαν ότι μια πρωτεΐνη του ανοσοποιητικού συστήματος του εγκεφάλου, η GPNMB, παίζει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της νόσου Πάρκινσον — και ότι ο αποκλεισμός της με αντισώματα σταματά την τοξική διαδικασία.
Η ανακάλυψη της πρωτεΐνης GPNMB
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Neuron, εντόπισε την πρωτεΐνη glycoprotein nonmetastatic melanoma B (GPNMB) ως βασικό παράγοντα που βοηθά τον «μολυσματικό» μηχανισμό του Πάρκινσον να μεταπηδά από κύτταρο σε κύτταρο. Όταν τα εγκεφαλικά κύτταρα καταστρέφονται από τις ανώμαλες συσσωματώσεις της πρωτεΐνης alpha-synuclein, τα μικρογλοιακά κύτταρα του εγκεφάλου αντιδρούν παράγοντας αυξημένες ποσότητες GPNMB. Ένζυμα κόβουν στη συνέχεια μέρος της πρωτεΐνης από την επιφάνεια των κυττάρων, επιτρέποντάς της να κυκλοφορεί ελεύθερα και να μεταφέρει την παθολογία γύρω της.
«Πολλοί ασθενείς με Πάρκινσον διαγιγνώσκονται στα αρχικά στάδια, όταν τα συμπτώματα είναι σχετικά ήπια, αλλά δεν υπάρχει επί του παρόντος καμία θεραπεία που να επιβραδύνει την εξέλιξη», δήλωσε η επικεφαλής συγγραφέας Dr. Alice Chen-Plotkin, καθηγήτρια Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. «Τα πρώιμα αυτά αποτελέσματα αποτελούν ένα πολλά υποσχόμενο βήμα προς την ανάπτυξη μιας τέτοιας θεραπείας».
Ο φαύλος κύκλος της νευροεκφύλισης
Η νόσος Πάρκινσον επηρεάζει περισσότερους από ένα εκατομμύριο Αμερικανούς, με περίπου 90.000 νέες διαγνώσεις ετησίως. Κεντρικό ρόλο στην εξέλιξή της παίζει η πρωτεΐνη alpha-synuclein, η οποία σχηματίζει ανώμαλες συσσωματώσεις (συσσωρεύσεις) μέσα στους νευρώνες. Αυτά τα συσσωματώματα καταστρέφουν τα προσβεβλημένα κύτταρα και κατόπιν μεταφέρονται σε γειτονικούς υγιείς νευρώνες, διαιωνίζοντας τον κύκλο της βλάβης.
Η νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι το μικρογλοιακό σύστημα του εγκεφάλου, αντί να λειτουργεί προστατευτικά, μπορεί να επιδεινώνει την κατάσταση: όταν οι νευρώνες καταστρέφονται, τα μικρογλοιακά κύτταρα παράγουν περισσότερη GPNMB, η οποία με τη σειρά της επιταχύνει περαιτέρω τη διάδοση της alpha-synuclein.
«Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η νόσος Πάρκινσον μπορεί να οδηγείται από έναν αυτοενισχυόμενο κύκλο — η alpha-synuclein συσσωρεύεται στους νευρώνες, προκαλώντας βλάβη. Ο τραυματισμός των νευρώνων πυροδοτεί την απελευθέρωση GPNMB, η οποία επιταχύνει τη διάδοση της alpha-synuclein, οδηγώντας σε περαιτέρω βλάβη», εξήγησε η Chen-Plotkin. «Η διακοπή αυτού του κύκλου θα επιβράδυνε, ή ακόμα και θα σταματούσε, τη διάδοση της alpha-synuclein στον εγκέφαλο και τη νευροεκφύλιση που ακολουθεί».
Αντισώματα που σταματούν τη διάδοση
Σε εργαστηριακά πειράματα με καλλιέργειες νευρώνων, η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε αντισώματα σχεδιασμένα να μπλοκάρουν την GPNMB. Τα αντισώματα κατάφεραν να αποτρέψουν την εξάπλωση της παθολογίας alpha-synuclein από το ένα κύτταρο στο άλλο.
Για να επιβεβαιώσουν ότι τα ευρήματα έχουν σημασία για τον άνθρωπο, οι ερευνητές ανέλυσαν δείγματα ιστών από 1.675 εγκεφάλους που φυλάσσονται στην Τράπεζα Εγκεφάλου του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια. Διαπίστωσαν ότι τα αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης GPNMB συσχετίζονταν ισχυρά με ταχύτερη εξέλιξη της νόσου και με μεγαλύτερη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.
Ένας νέος δρόμος για τη θεραπεία
Οι σημερινές θεραπείες για το Πάρκινσον, όπως η λεβοντόπα και η εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση, ανακουφίζουν από τα συμπτώματα αλλά δεν επιβραδύνουν την υποκείμενη εξέλιξη της νόσου. Η ανακάλυψη της GPNMB ως κρίσιμου ενδιάμεσου στη διαδικασία διάδοσης ανοίγει έναν εντελώς καινούργιο θεραπευτικό δρόμο.
Η ομάδα της Chen-Plotkin σχεδιάζει ήδη τα επόμενα βήματα: την ανάπτυξη αντισωμάτων κατάλληλων για χρήση σε ανθρώπους και την έναρξη κλινικών δοκιμών που θα εξετάσουν κατά πόσο ο αποκλεισμός της GPNMB μπορεί πράγματι να επιβραδύνει την εξέλιξη του Πάρκινσον σε ασθενείς στα αρχικά στάδια της νόσου. Εάν επιβεβαιωθεί η αποτελεσματικότητα, θα πρόκειται για την πρώτη θεραπεία που στοχεύει στην ίδια την εξέλιξη της νόσου και όχι απλώς στα συμπτώματά της.