Για περισσότερο από μισό αιώνα, οι επιστήμονες γνώριζαν ότι στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων υπήρχε ένας μυστηριώδης δείκτης, χωρίς να ξέρουν ποιο γονίδιο τον δημιουργεί. Τώρα, η ταυτοποίηση του γονιδίου MAL οδηγεί στην επίσημη αναγνώριση ενός νέου συστήματος ομάδων αίματος και μπορεί να κάνει ασφαλέστερες τις σπάνιες μεταγγίσεις.
Ένα αντιγόνο που σχεδόν όλοι έχουμε
Οι περισσότερες μεταγγίσεις οργανώνονται γύρω από τα συστήματα ABO και Rh. Όμως τα ερυθρά αιμοσφαίρια φέρουν εκατοντάδες ακόμη μόρια-δείκτες, γνωστά ως αντιγόνα. Ένα από αυτά είναι το AnWj, το οποίο εντοπίζεται σε περισσότερο από το 99,9% των ανθρώπων.
Η ανακάλυψη του AnWj τοποθετείται στο 1972. Για δεκαετίες, οι ερευνητές δεν γνώριζαν ποια πρωτεΐνη το μετέφερε ούτε ποιο γονίδιο βρισκόταν πίσω από την παρουσία του. Για τη μικρή μειονότητα των AnWj-αρνητικών ανθρώπων, η άγνοια αυτή μπορούσε να γίνει κρίσιμη σε μια δύσκολη μετάγγιση: αν είχαν αναπτύξει αντισώματα κατά του AnWj, αυτά μπορούσαν να επιτεθούν στα μεταγγιζόμενα κύτταρα.
Το γονίδιο MAL δίνει την απάντηση
Ομάδα ερευνητών από το NHS Blood and Transplant, το International Blood Group Reference Laboratory και το University of Bristol χρησιμοποίησε αλληλούχιση ολόκληρου του εξώματος για να συγκρίνει τις γενετικές παραλλαγές σπάνιων AnWj-αρνητικών ατόμων.
Η ανάλυση έδειξε ότι οι άνθρωποι με την κληρονομική μορφή του φαινοτύπου έφεραν διαγραφές και στα δύο αντίγραφα του γονιδίου MAL. Το MAL παράγει μια μικρή πρωτεΐνη της κυτταρικής μεμβράνης, τη Mal. Στα AnWj-θετικά ερυθρά αιμοσφαίρια η πρωτεΐνη ήταν παρούσα, ενώ στα AnWj-αρνητικά έλειπε.
Οι ερευνητές δεν αρκέστηκαν στη γενετική συσχέτιση. Όταν εισήγαγαν το φυσιολογικό γονίδιο MAL σε εργαστηριακά κύτταρα, αυτά αντιδρούσαν με αντισώματα AnWj. Η αλλοιωμένη μορφή δεν προκαλούσε την ίδια αντίδραση. Τα πειράματα έδειξαν έτσι ότι η Mal είναι απαραίτητη και επαρκής για την έκφραση του αντιγόνου.
Γιατί έχει σημασία στην πράξη
Η International Society of Blood Transfusion καταχώρισε το MAL ως το σύστημα ISBT 047, με το AnWj ως χαρακτηριστικό αντιγόνο. Η επίσημη ταξινόμηση δεν είναι απλώς μια νέα ετικέτα: σημαίνει ότι το αντιγόνο συνδέθηκε με συγκεκριμένη γενετική και μοριακή βάση.
Το επόμενο πρακτικό βήμα είναι η ανάπτυξη ή η ενσωμάτωση γενετικών εξετάσεων σε υπάρχοντα συστήματα γονοτύπησης ομάδων αίματος. Έτσι, οι ειδικοί θα μπορούν να εντοπίζουν ευκολότερα σπάνιους AnWj-αρνητικούς ασθενείς και δότες, πριν προκύψει επείγουσα ανάγκη για συμβατό αίμα.
Η απουσία του AnWj δεν έχει πάντα την ίδια αιτία. Σε ορισμένους ανθρώπους συνδέεται με κληρονομική αλλαγή στο MAL και υπάρχει από τη γέννηση. Σε άλλους, η έκφραση του δείκτη μπορεί να κατασταλεί από αιματολογική νόσο ή ορισμένους καρκίνους. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, επειδή δεν οδηγούν όλες οι περιπτώσεις στο ίδιο γενετικό αποτέλεσμα.
Η ανακάλυψη αφορά πολύ λίγους ανθρώπους, αλλά δείχνει πόσο σύνθετο είναι το ανθρώπινο αίμα πέρα από τα γνώριμα A, B, AB και O. Όταν ένα αντιγόνο υπάρχει σχεδόν σε όλους τους πιθανούς δότες, η αναγνώριση του σπάνιου ασθενούς και η εύρεση συμβατού αίματος μπορεί να απαιτούν εξειδικευμένα εργαστήρια, μητρώα σπάνιων δοτών και συνεργασία μεταξύ χωρών.