Η επίμονη κόπωση και η «θολούρα» του long COVID έχουν συχνά περιγραφεί ως συμπτώματα χωρίς ορατό αποτύπωμα. Μια νέα μελέτη με τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET) προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ: σε ανθρώπους με long COVID, ένας δείκτης της ακεραιότητας των νευρικών απολήξεων που απελευθερώνουν ντοπαμίνη ήταν χαμηλότερος σε βασικές περιοχές του ραβδωτού σώματος.
Το εύρημα συνδέθηκε με την απώλεια κινήτρου, την πιο αργή κίνηση και τις δυσκολίες μνήμης. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι η απώλεια ντοπαμινεργικών νευρώνων είναι η μοναδική αιτία του long COVID ούτε ότι υπάρχει ήδη αποτελεσματική θεραπεία που πρέπει να δοκιμάσουν οι ασθενείς.
Τι έδειξαν οι εγκεφαλικές απεικονίσεις
Οι ερευνητές του Centre for Addiction and Mental Health (CAMH) χρησιμοποίησαν PET για να εξετάσουν έναν καθιερωμένο δείκτη που σχετίζεται με την υγεία και την ακεραιότητα των ντοπαμινεργικών νευρώνων. Συνέκριναν τα ευρήματα ανθρώπων με long COVID με εκείνα υγιών συμμετεχόντων και βρήκαν αισθητά χαμηλότερες τιμές του δείκτη σε όλες τις κύριες περιοχές του ραβδωτού σώματος.
Το ραβδωτό σώμα συμμετέχει στη ρύθμιση του κινήτρου, της κίνησης και της σκέψης. Οι χαμηλότερες τιμές στον κοιλιακό ραβδωτό πυρήνα συνδέθηκαν με μεγαλύτερη απώλεια κινήτρου, ενώ μειώσεις στο ραχιαίο κέλυφος του φακοειδούς πυρήνα συσχετίστηκαν με βραδύτερη κίνηση. Σε άλλη περιοχή, τον κερκοφόρο πυρήνα, η χαμηλότερη τιμή συνδέθηκε με δυσκολίες μνήμης.
Οι συσχετίσεις αυτές είναι βιολογικά ενδιαφέρουσες, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη αιτιότητας. Μια απεικονιστική μελέτη δείχνει πώς συνυπάρχουν ένας δείκτης και ορισμένα συμπτώματα· για να φανεί αν η μεταβολή οδηγεί πράγματι στα συμπτώματα χρειάζονται μεγαλύτερες και προοπτικές μελέτες.
Ένας πιθανός σύνδεσμος με τη φλεγμονή
Η νέα εργασία συνεχίζει προηγούμενη έρευνα της ίδιας ομάδας, η οποία είχε εντοπίσει ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα φλεγμονής στον εγκέφαλο ανθρώπων με long COVID. Η φλεγμονή ήταν εντονότερη σε περιοχές όπου υπάρχουν πολλοί ντοπαμινεργικοί νευρώνες.
Ο συνδυασμός των δύο μελετών διαμορφώνει ένα πιθανό σενάριο: η επίμονη φλεγμονώδης δραστηριότητα μπορεί να τραυματίζει τις ντοπαμινεργικές απολήξεις και, έτσι, να επηρεάζει λειτουργίες όπως η κινητοποίηση, η κίνηση και η μνήμη. Πρόκειται για υπόθεση που ενισχύεται από τα δεδομένα, όχι για οριστική εξήγηση όλων των εκδηλώσεων του long COVID.
Η ίδια η πάθηση είναι ετερογενής και μπορεί να περιλαμβάνει συμπτώματα που συνεχίζονται για τουλάχιστον τρεις μήνες μετά την αρχική λοίμωξη. Η κόπωση, η εγκεφαλική θολούρα, τα προβλήματα μνήμης και η χαμηλή διάθεση μπορεί να έχουν περισσότερους από έναν μηχανισμούς, ακόμη και στον ίδιο άνθρωπο.
Τι σημαίνει για πιθανές θεραπείες
Τα ευρήματα στρέφουν την προσοχή σε θεραπείες που ενισχύουν τη λειτουργία του συστήματος ντοπαμίνης, όπως πρόδρομες ουσίες της ντοπαμίνης ή φάρμακα που περιορίζουν τον μεταβολισμό της. Αυτές οι επιλογές αναφέρονται ως ερευνητική κατεύθυνση και δεν αποτελούν εγκεκριμένη θεραπεία για το long COVID.
Η ομάδα του CAMH σχεδιάζει κλινική δοκιμή σε συνεργασία με το University Health Network, με στόχο να εξετάσει αν η τροποποίηση της ντοπαμινεργικής λειτουργίας μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη, το κίνητρο και την κόπωση. Το κρίσιμο τεστ θα είναι αν η αλλαγή της λειτουργίας του συστήματος οδηγεί σε μετρήσιμη βελτίωση των συμπτωμάτων και αν το όφελος υπερβαίνει τους κινδύνους.
Μέχρι να υπάρξουν τέτοια αποτελέσματα, το εύρημα έχει κυρίως διαγνωστική και ερευνητική αξία. Προσφέρει ένα πιθανό βιολογικό υπόβαθρο σε συμπτώματα που είναι δύσκολο να φανούν από έξω, χωρίς να μετατρέπει μια συσχέτιση σε έτοιμη ιατρική λύση.
Η σημασία της μελέτης και τα όριά της
Η εργασία δημοσιεύτηκε στο eBioMedicine και χρηματοδοτήθηκε από τα Canadian Institutes of Health Research. Η ερευνητική ομάδα περιγράφει τα αποτελέσματα ως ισχυρή ένδειξη ότι το long COVID συνδέεται με απώλεια του δείκτη των ντοπαμινεργικών νευρικών απολήξεων.
Το επόμενο βήμα είναι να επιβεβαιωθεί το εύρημα σε μεγαλύτερα δείγματα, να διευκρινιστεί η διάρκεια των μεταβολών και να εξεταστεί αν αυτές αντιστρέφονται όταν βελτιώνονται τα συμπτώματα. Χρειάζεται επίσης προσοχή στη διάκριση ανάμεσα σε μειωμένη πυκνότητα νευρικών απολήξεων, βλάβη νευρώνων και μεταβολές στη λειτουργία τους — έννοιες που δεν είναι ταυτόσημες.
Για τους ανθρώπους που ζουν με long COVID, η μελέτη προσφέρει κάτι περισσότερο από έναν νέο βιοδείκτη: μια εύλογη εξήγηση για την κόπωση και την απώλεια κινήτρου. Η κλινική της αξία, όμως, θα κριθεί όταν η υπόθεση περάσει από την απεικόνιση σε καλά σχεδιασμένες δοκιμές θεραπείας.