Για δεκαετίες, η κυρίαρχη εικόνα στη νευροεπιστήμη ήταν ότι ο εγκέφαλος διατηρεί το δικό του σχετικά κλειστό ανοσολογικό σύστημα, προστατευμένο από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και με τη μικρογλοία να ανανεώνεται κυρίως από έναν πληθυσμό κυττάρων που εγκαθίσταται πολύ νωρίς στη ζωή. Νέα έρευνα από το Stanford έρχεται να ταράξει αυτή τη βεβαιότητα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature και παρουσιάστηκε από το Stanford μέσω του ScienceDaily, μεγάλοι αριθμοί ανοσοκυττάρων από το αίμα μπορούν να εισέρχονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο ήδη από τη μέση ηλικία. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι αυτά τα κύτταρα δεν φαίνεται απλώς να περνούν παροδικά από τον ιστό, αλλά να μετατρέπονται σε μικρογλοία, δηλαδή στα εξειδικευμένα ανοσοκύτταρα του εγκεφάλου.
Τι αμφισβητεί η μελέτη
Μέχρι σήμερα, πολλοί ερευνητές θεωρούσαν ότι η μικρογλοία αποτελεί έναν σε μεγάλο βαθμό αυτάρκη πληθυσμό κυττάρων, χωρίς ουσιαστική συμβολή από ανοσοκύτταρα που παράγονται αργότερα στον μυελό των οστών. Η ομάδα του Stanford υποστηρίζει ότι αυτή η εικόνα δεν ισχύει τουλάχιστον στον γηράσκοντα ανθρώπινο εγκέφαλο.
Το εύρημα έχει βάρος επειδή μετακινεί τη συζήτηση για τη γήρανση του εγκεφάλου από ένα σχεδόν απομονωμένο νευρικό περιβάλλον σε ένα πολύ πιο διασυνδεδεμένο βιολογικό σύστημα. Αν η μικρογλοία επηρεάζεται από κύτταρα που προέρχονται από το αίμα, τότε η ιστορία και η κατάσταση των αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων μπορεί να συνδέονται πιο άμεσα με νευροφλεγμονή, γνωστική φθορά και κίνδυνο νευροεκφυλιστικών νόσων.
Πώς έφτασαν στο συμπέρασμα
Οι ερευνητές μελέτησαν ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό και συνέκριναν δείγματα αίματος και μεταθανάτιου εγκεφαλικού ιστού από προγράμματα του Stanford και του University of Washington. Αντί να στηριχθούν μόνο σε γενικούς βιοδείκτες, αναζήτησαν κοινές σωματικές μεταλλάξεις ανάμεσα στα ανοσοκύτταρα του αίματος και στα ανοσοκύτταρα που εντοπίστηκαν στον εγκέφαλο.
Αυτές οι μεταλλάξεις λειτούργησαν σαν ίχνη καταγωγής. Όταν οι ίδιες γενετικές υπογραφές βρέθηκαν και στις δύο πλευρές, η ομάδα κατέληξε ότι τα εγκεφαλικά ανοσοκύτταρα προέρχονταν από κυτταρικές σειρές του αίματος. Η ανάλυση έδειξε ότι η διαδικασία αυτή εμφανίζεται ήδη από τη μέση ηλικία, ενώ οι επιστήμονες σημειώνουν επίσης ότι το φαινόμενο δεν φαίνεται να παρατηρείται με τον ίδιο τρόπο σε ποντίκια ή σε άλλα πρωτεύοντα πέρα από τον άνθρωπο.
Γιατί έχει σημασία πέρα από το εργαστήριο
Η μελέτη δεν ανακοινώνει θεραπεία για άνοια ή Αλτσχάιμερ και δεν λέει ότι η είσοδος αυτών των κυττάρων είναι από μόνη της ωφέλιμη ή βλαβερή σε κάθε περίπτωση. Δείχνει όμως ότι ο εγκέφαλος ίσως είναι πιο ανοιχτός σε ανοσολογικές παρεμβάσεις απ' όσο πίστευε η επιστήμη μέχρι σήμερα.
Αυτό ανοίγει μια νέα ερευνητική διαδρομή: αν περιφερειακά ανοσοκύτταρα μπορούν πράγματι να μπουν στον εγκέφαλο και να αναλάβουν ρόλο μικρογλοίας, μελλοντικά θα μπορούσαν να σχεδιαστούν θεραπείες που τα κατευθύνουν ώστε να στοχεύουν παθολογικές πρωτεΐνες όπως το αμυλοειδές και το tau. Προς το παρόν, το ουσιαστικό μήνυμα είναι πιο θεμελιώδες: η γήρανση του εγκεφάλου ίσως δεν εξηγείται μόνο από όσα συμβαίνουν μέσα στο νευρικό σύστημα, αλλά και από όσα κουβαλά μαζί του το ίδιο το αίμα.