Η μυρωδιά λεμονιού, πεύκου ή λουλουδιών συχνά σημαίνει «καθαρό σπίτι». Νέα πειράματα, όμως, δείχνουν ότι τα αρωματικά καθαριστικά μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά να δημιουργήσουν μια αόρατη μορφή ρύπανσης στον εσωτερικό αέρα.
Ερευνητές με επικεφαλής τον Brandon Boor από το Purdue University μελέτησαν συμβατικά καθαριστικά, αλλά και απολυμαντικά με αιθέρια έλαια φυτικής προέλευσης, σε ένα μοντέλο κατοικίας. Οι αρωματικές ενώσεις τους αντέδρασαν με το όζον και παρήγαγαν υπέρλεπτα σωματίδια, ορισμένα από τα οποία μπορούν να φτάσουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα.
Η χημεία πίσω από τη «φρέσκια» μυρωδιά
Όταν εξατμίζονται από ένα ψεκασμένο προϊόν ή από μια επιφάνεια, ενώσεις όπως το πινένιο, το λιμονένιο, η θυμόλη και η λιναλοόλη απελευθερώνονται στον αέρα. Σε εσωτερικό χώρο, οι συγκεντρώσεις των τερπενίων μπορεί να είναι δεκάδες ή και εκατοντάδες φορές υψηλότερες από εκείνες που μετρώνται συνήθως σε ένα δάσος.
Το όζον δρα ως οξειδωτικό και ξεκινά αντιδράσεις που οδηγούν στη δημιουργία νέων σωματιδίων. Η διαδικασία μπορεί να αρχίσει σχεδόν αμέσως μετά το σφουγγάρισμα, τον ψεκασμό του πάγκου ή το καθάρισμα μιας επιφάνειας.
Δισεκατομμύρια σωματίδια σε λίγα λεπτά
Στα πειράματα, οι εργασίες καθαρισμού δημιούργησαν από δισεκατομμύρια έως τρισεκατομμύρια σωματίδια, ανάλογα με το προϊόν. Τα περισσότερα είχαν διάμετρο περίπου 1 έως 30 νανόμετρα, μέγεθος που συχνά βρίσκεται κάτω από το όριο ανίχνευσης των οικιακών μετρητών ποιότητας αέρα.
Το μικρό τους μέγεθος έχει σημασία: τα υπέρλεπτα σωματίδια μπορούν να εναποτεθούν σε διαφορετικά σημεία του αναπνευστικού συστήματος και να φτάσουν βαθιά στους πνεύμονες. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι κάθε χρήση καθαριστικού προκαλεί συγκεκριμένη ασθένεια· δείχνει, όμως, ότι η έκθεση σε σωματίδια εσωτερικού χώρου μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο υποδηλώνει η καθαρή εικόνα ενός δωματίου.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η δόση εισπνεόμενων σωματιδίων μπορεί να είναι συγκρίσιμη ή και υψηλότερη από εκείνη που θα δεχόταν κάποιος κοντά σε δρόμο με έντονη κυκλοφορία. Πρόκειται για σύγκριση έκθεσης στο συγκεκριμένο πείραμα και όχι για απόδειξη ότι οι δύο πηγές ρύπανσης έχουν ίδια χημική σύσταση.
Όταν προστίθεται και όζον
Σε ξεχωριστά πειράματα, οι ερευνητές εξέτασαν τη χρήση αρωματικών καθαριστικών μαζί με συσκευές απολύμανσης αέρα που παράγουν όζον. Σε αυτή την περίπτωση, οι συγκεντρώσεις όζοντος έφτασαν περίπου τα 20 έως 40 μέρη ανά δισεκατομμύριο και ο σχηματισμός νανοσωματιδίων ενισχύθηκε.
Το εύρημα αφορά ειδικά τον συνδυασμό αρωματικών προϊόντων με συσκευές που μεταβάλλουν τη χημεία του αέρα. Δεν σημαίνει ότι κάθε λάμπα απολύμανσης λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο, αλλά αποτελεί λόγο να μην χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα τέτοιες συσκευές και αρωματικά καθαριστικά χωρίς να έχουν ελεγχθεί οι οδηγίες και οι εκπομπές τους.
Πώς περιορίζεται η έκθεση
Η έρευνα δεν υποστηρίζει ότι πρέπει να σταματήσει ο καθαρισμός. Η απομάκρυνση ιών και βακτηρίων από τις επιφάνειες παραμένει σημαντική. Οι ερευνητές προτείνουν, όμως, πρακτικές που μειώνουν την παράλληλη παραγωγή ρύπανσης:
- επιλογή προϊόντων χωρίς άρωμα ή με χαμηλή ένταση αρώματος,
- αποφυγή χρήσης πολλών αρωματικών προϊόντων στην ίδια συνεδρία καθαρισμού,
- λειτουργία του εξαερισμού ή άνοιγμα παραθύρων,
- αποφυγή ταυτόχρονης χρήσης αρωματικών καθαριστικών και συσκευών που παράγουν όζον.
Η βασική προειδοποίηση είναι απλή: ο αέρας μπορεί να φαίνεται καθαρός και να μυρίζει ευχάριστα, ενώ ταυτόχρονα να περιέχει σωματίδια που δεν βλέπουμε. Ο καλός αερισμός και η επιλογή προϊόντων χαμηλού αρώματος προσφέρουν έναν πρακτικό τρόπο να περιοριστεί αυτή η έκθεση χωρίς να εγκαταλειφθεί η καθαριότητα.