Πριν από τρεις μήνες, ο διαχειριστής της NASA, Τζάρεντ Άιζακμαν, ανακοίνωσε μια δραστική αλλαγή πλεύσης: η υπηρεσία εγκαταλείπει την κατασκευή ενός διαστημικού σταθμού σε σεληνιακή τροχιά και στρέφεται προς μια βάση στην επιφάνεια της Σελήνης. Ακολούθησε μια ακόμη απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις — η διακοπή της ανάπτυξης ενός νέου άνω τμήματος για τον πύραυλο Space Launch System (SLS).
Τα προγράμματα που κόβει η NASA
Το Γραφείο του Γενικού Επιθεωρητή της NASA (OIG) δημοσιοποίησε ένα υπόμνημα που εξετάζει λεπτομερώς τα τέσσερα προγράμματα του Artemis που ακυρώθηκαν. Πρόκειται για το Exploration Upper Stage (αναβάθμιση του SLS), τον Universal Stage Adapter (που συνδέει το Orion με το άνω τμήμα), το Mobile Launcher 2 (μεγαλύτερος πύργος εκτόξευσης) και το Habitation and Logistics Outpost (μονάδα διαμονής για τη σεληνιακή πύλη).
Καθένα από αυτά τα προγράμματα είχε υποστεί σημαντικές αυξήσεις κόστους και πολυάριθμες καθυστερήσεις την τελευταία δεκαετία. Η συνδυασμένη αξία των συμβολαίων εκτινάχθηκε από σχεδόν 2,8 δισεκατομμύρια δολάρια σε 5,9 δισεκατομμύρια, ενώ οι ημερομηνίες παράδοσης μετατέθηκαν έως και επτά χρόνια αργότερα.
Ένας stage adapter… μισού δισεκατομμυρίου
Το λιγότερο δαπανηρό από τα τέσσερα συμβόλαια, αυτό για τον Universal Stage Adapter, είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η NASA ανέθεσε στη Dynetics τον Ιούνιο του 2017 τον σχεδιασμό, τη δοκιμή και την κατασκευή αυτού του τεμάχους διαστημικού εξοπλισμού. Κατασκευασμένο κυρίως από σύνθετα υλικά, ζύγιζε 4,3 τόνους και είχε ύψος 10 μέτρα.
Το αρχικό συμβόλαιο ήταν 131 εκατομμύρια δολάρια, στο οποίο προστέθηκαν 9 εκατομμύρια για ένα σύστημα διαχωρισμού ωφέλιμου φορτίου. Όταν ακυρώθηκε το πρόγραμμα νωρίτερα φέτος, η αξία του είχε φτάσει τα 353 εκατομμύρια δολάρια, με παράδοση τον Σεπτέμβριο του 2028. Η έκθεση του γενικού επιθεωρητή προέβλεπε ότι το έργο θα κόστιζε τελικά 497 εκατομμύρια δολάρια και δεν θα ήταν έτοιμο πριν από τον Μάιο του 2030.
Με άλλα λόγια, η NASA κινδύνευε να πληρώσει μισό δισεκατομμύριο δολάρια για έναν σχετικά απλό stage adapter — χωρίς προωστικό σύστημα ή κάτι παρόμοιο. Και, για κάποιον ανεξήγητο λόγο, θα χρειαζόταν 13 χρόνια για να κατασκευαστεί.
Δεν ήταν μόνο το κόστος
Το υπόμνημα του OIG σημειώνει ότι η NASA εκτιμούσε πως, αν τα προγράμματα συνέχιζαν, το κόστος θα ξεπερνούσε ακόμη και τα διογκωμένα ποσά των συμβολαίων και οι καθυστερήσεις θα ήταν ακόμη μεγαλύτερες. Ενδεικτικά, η Habitation and Logistics Outpost — η μονάδα διαμονής για τη σεληνιακή πύλη — δεν θα ήταν λειτουργική πριν από το 2032.
Η Λόρι Γκλέιζ, επικεφαλής της Διεύθυνσης Ανθρώπινων Διαστημικών Πτήσεων της NASA, δήλωσε ότι τα δεδομένα του υπομνήματος υποστηρίζουν πλήρως τις αποφάσεις ακύρωσης. "Οι προκλήσεις που συνοψίζονται στο υπόμνημα — αυξήσεις κόστους, χρονοδιαγράμματα, θέματα απόδοσης εργολάβων — ενισχύουν το σκεπτικό πίσω από τις αποφάσεις που ανακοινώθηκαν κατά τη διάρκεια του Ignition Day," έγραψε η Γκλέιζ.
Το μήνυμα του Άιζακμαν
Ο διαχειριστής της NASA είχε προετοιμάσει το έδαφος από τον Μάρτιο, όταν ανακοίνωσε τις αλλαγές. "Για πολύ καιρό προσπαθούσαμε να ικανοποιήσουμε όλους τους ενδιαφερόμενους," είχε δηλώσει τότε. "Δισεκατομμύρια δολάρια σπαταλήθηκαν. Χρόνια χάθηκαν. Εξοπλισμός που ποτέ δεν εκτοξεύτηκε. Λιγότερες επιστημονικές αποστολές και λιγότεροι αστροναύτες στο διάστημα. Δεν μου αρέσει. Στον πρόεδρο δεν αρέσει. Ο αμερικανικός λαός περίμενε αρκετά."
Η νέα στρατηγική της NASA εστιάζει στη δημιουργία μιας μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας στην επιφάνεια της Σελήνης, παρακάμπτοντας ενδιάμεσα βήματα που είχαν προγραμματιστεί για τη σεληνιακή τροχιά. Η απόφαση, αν και επώδυνη για τους εργολάβους, φαίνεται να δικαιώνεται από τα στοιχεία της επίσημης έκθεσης.