Μια επαναστατική νέα προσέγγιση στη θεραπεία της κατάθλιψης έρχεται να αλλάξει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα: αντί να στοχεύει τον εγκέφαλο, επικεντρώνεται στην ηρεμία του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ δοκίμασαν με επιτυχία ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται συνήθως για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα και διαπίστωσαν ότι μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα σε ασθενείς με δύσκολα αντιμετωπίσιμη κατάθλιψη.
Η φλεγμονή ως κρυφός ένοχος
Τα περισσότερα σύγχρονα αντικαταθλιπτικά λειτουργούν ρυθμίζοντας χημικές ουσίες του εγκεφάλου, όπως η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη και η νορεπινεφρίνη. Ωστόσο, περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους με κατάθλιψη δεν ανταποκρίνεται ικανοποιητικά σε αυτές τις θεραπείες.
Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε έναν άλλον πιθανό παράγοντα: τη φλεγμονή. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου ένας στους τρεις ασθενείς με κατάθλιψη εμφανίζει αυξημένους φλεγμονώδεις δείκτες στο αίμα, γεγονός που υποδηλώνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εκδήλωση των συμπτωμάτων.
Μία από τις πρωτεΐνες που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων είναι η ιντερλευκίνη 6 (IL-6), η οποία ρυθμίζει την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού. Προηγούμενες μελέτες έχουν συνδέσει τα αυξημένα επίπεδα IL-6 με την κατάθλιψη, ενώ η ίδια ερευνητική ομάδα είχε ήδη διαπιστώσει, μέσω μεντελικής τυχαιοποίησης, ότι η φλεγμονή που σχετίζεται με την IL-6 μπορεί να αποτελεί έναν από τους βιολογικούς μηχανισμούς πίσω από τη νόσο.
Το πείραμα με το φάρμακο της αρθρίτιδας
Για να διερευνήσουν αν ο αποκλεισμός της IL-6 θα μπορούσε να βελτιώσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης, οι ερευνητές ξεκίνησαν μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή διάρκειας τεσσάρων εβδομάδων. Στη μελέτη συμμετείχαν 30 άτομα με ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη, τα οποία παρουσίαζαν επίσης ήπια φλεγμονή στις εξετάσεις αίματος.
Οι 14 από αυτούς έλαβαν το φάρμακο tocilizumab, ενώ οι υπόλοιποι 16 ένα εικονικό φάρμακο (αλατούχο διάλυμα). Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων εβδομάδων, οι συμμετέχοντες παρακολουθούνταν στενά για τυχόν αλλαγές στα συμπτώματά τους.
Παρότι η μελέτη ήταν σχετικά μικρή και οι στατιστικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων περιορισμένες, τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά. Οι ασθενείς που έλαβαν tocilizumab παρουσίασαν μεγαλύτερη βελτίωση σε πολλούς τομείς, όπως η σοβαρότητα της κατάθλιψης, η κόπωση, το άγχος και η συνολική ποιότητα ζωής.
Εντυπωσιακά ποσοστά ύφεσης
Το ποσοστό ύφεσης ήταν σημαντικά υψηλότερο στην ομάδα θεραπείας: το 54% των συμμετεχόντων που έλαβαν tocilizumab πέτυχαν ύφεση της κατάθλιψης, σε σύγκριση με μόλις 31% στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Ο Δείκτης Αριθμού Αναγκαίων Θεραπειών (NNT) υπολογίστηκε στο 5, που σημαίνει ότι πέντε άτομα χρειάζονται θεραπεία για να ωφεληθεί ένα επιπλέον άτομο. Για λόγους σύγκρισης, ο NNT για τα SSRI, τα πιο συχνά συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά, είναι περίπου 7.
Ο καθηγητής Golam Khandakar από το MRC Integrative Epidemiology Unit του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Αυτή η εργασία αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη νέων θεραπειών για την κατάθλιψη, ιδιαίτερα για εκείνες τις περιπτώσεις που είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν και επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους».
Πρόσθεσε ότι πρόκειται για μία από τις πρώτες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές που δοκιμάζουν ανοσοθεραπεία για την κατάθλιψη, την πρώτη που στοχεύει τον υποδοχέα IL-6R, και την πρώτη που χρησιμοποιεί στοχευμένη προσέγγιση για την επιλογή ασθενών που είναι πιθανότερο να ωφεληθούν.
Προς εξατομικευμένες θεραπείες
Η μελέτη, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό JAMA Psychiatry, ανοίγει τον δρόμο για μια νέα εποχή στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης. Η δυνατότητα εντοπισμού ασθενών με φλεγμονώδη προφίλ και η χορήγηση στοχευμένων ανοσοθεραπειών θα μπορούσε να φέρει επανάσταση στον τρόπο που προσεγγίζουμε την ψυχική υγεία.
Αντί της παραδοσιακής προσέγγισης «ένα μέγεθος για όλους», οι επιστήμονες οραματίζονται ένα μέλλον όπου η θεραπεία της κατάθλιψης θα είναι εξατομικευμένη με βάση τα βιολογικά χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Για όσους δεν ανταποκρίνονται στα συμβατικά αντικαταθλιπτικά, η αντιμετώπιση της φλεγμονής μπορεί να αποδειχθεί η λύση που αναζητούσαν.