Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη αποδυναμώνει τις ανθρώπινες δεξιότητες, με επιστήμονες να προειδοποιούν ότι η υπερβολική εξάρτηση από εργαλεία ΤΝ μπορεί να οδηγήσει σε «απώλεια δεξιοτήτων» (deskilling) σε κρίσιμους τομείς όπως η ιατρική και η μηχανική λογισμικού.
Οι ανησυχίες αυτές δεν είναι θεωρητικές. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το 70% των νοσηλευτών και το 77% των γιατρών στις ΗΠΑ δηλώνουν ότι ανησυχούν για την απώλεια δεξιοτήτων τους λόγω της υπερβολικής εξάρτησης από συστήματα ΤΝ. Και τα πρώτα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο φόβος τους μπορεί να είναι δικαιολογημένος.
Η ΤΝ «χαλάει» τους γιατρούς
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές μελέτες προέρχεται από την Πολωνία, όπου ερευνητές εξέτασαν τις επιδόσεις γιατρών ενδοσκόπησης που χρησιμοποιούσαν ένα σύστημα ΤΝ για την ανίχνευση αδενωμάτων — προκαρκινικών αλλοιώσεων του εντέρου — κατά τη διάρκεια κολονοσκοπήσεων.
Οι γιατροί, οι οποίοι είχαν πραγματοποιήσει τουλάχιστον 2.000 κολονοσκοπήσεις στην καριέρα τους, είχαν πρόσβαση στο εργαλείο ΤΝ μόνο ορισμένες ημέρες. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά: πριν από την εισαγωγή του εργαλείου, οι ειδικοί εντόπιζαν τουλάχιστον ένα αδένωμα στο 28,4% των κολονοσκοπήσεων. Μετά την εισαγωγή του, όταν το σύστημα ΤΝ δεν ήταν διαθέσιμο, το ποσοστό ανίχνευσης μειώθηκε δραματικά στο 22,4%.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο The Lancet Gastroenterology and Hepatology, υποδηλώνουν ότι ακόμη και εξαιρετικά έμπειροι επαγγελματίες μπορεί να χάσουν σταδιακά τις ικανότητές τους όταν βασίζονται υπερβολικά στην ΤΝ. Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γιουίτσι Μόρι, ερευνητής-ιατρός στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, τονίζει ότι «δεν υπάρχει καθιερωμένη λύση κατά της απώλειας δεξιοτήτων προς το παρόν» και ότι αυτό «θα πρέπει να αποτελέσει ένα πολύ καυτό ερευνητικό θέμα την επόμενη δεκαετία».
Οι προγραμματιστές δεν μαθαίνουν όταν βασίζονται στην ΤΝ
Παρόμοια ευρήματα προκύπτουν και από τον τομέα της πληροφορικής. Ερευνητές της εταιρείας ΤΝ Anthropic σχεδίασαν μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή στην οποία 52 μηχανικοί λογισμικού κλήθηκαν να ολοκληρώσουν μια βασική εργασία προγραμματισμού χρησιμοποιώντας μια νέα βιβλιοθήκη ασύγχρονου προγραμματισμού.
Οι μισοί από τους συμμετέχοντες είχαν στη διάθεσή τους ένα βοηθό ΤΝ, ενώ οι υπόλοιποι όχι. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο arXiv, έδειξαν ότι η χρήση ΤΝ υποβάθμισε την εννοιολογική κατανόηση, την ικανότητα ανάγνωσης κώδικα και τις δεξιότητες εντοπισμού σφαλμάτων των προγραμματιστών, χωρίς να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην παραγωγικότητα κατά μέσο όρο.
Οι συμμετέχοντες που ανέθεσαν πλήρως τις εργασίες κωδικοποίησης στην ΤΝ παρουσίασαν κάποια βελτίωση στην παραγωγικότητα, αλλά σε βάρος της εκμάθησης της βιβλιοθήκης. Οι ερευνητές εντόπισαν έξι διακριτά μοτίβα αλληλεπίδρασης με την ΤΝ, από τα οποία τα τρία περιλάμβαναν γνωστική εμπλοκή και διατήρησαν τα μαθησιακά αποτελέσματα.
Η ανάγκη για προσεκτική ενσωμάτωση
«Απλώς και μόνο η επίγνωση ότι αυτό το φαινόμενο υπάρχει ελπίζουμε ότι θα προκαλέσει αυτοστοχασμό σχετικά με το ποιες δεξιότητες θέλουν οι άνθρωποι να διατηρήσουν και ποιες είναι διατεθειμένοι να αναθέσουν» σε εργαλεία ΤΝ, δήλωσε ο Κέβιν Κρόουστον, επιστήμονας πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Syracuse της Νέας Υόρκης.
Ο Ρόμπερτ Βάχτερ, γιατρός στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, σημειώνει ότι η συνεχής έκθεση σε εργαλεία ΤΝ μπορεί να κάνει τους κλινικούς γιατρούς «λιγότερο παρακινημένους, λιγότερο συγκεντρωμένους και λιγότερο υπεύθυνους όταν λαμβάνουν γνωστικές αποφάσεις χωρίς τη βοήθεια ΤΝ».
Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε μια περίοδο ταχείας ενσωμάτωσης της ΤΝ σε επαγγελματικά περιβάλλοντα, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της ανθρώπινης εργασίας. Οι ερευνητές τονίζουν ότι η παραγωγικότητα που ενισχύεται από την ΤΝ δεν αποτελεί συντομότερο δρόμο προς την επάρκεια και ότι η βοήθεια ΤΝ θα πρέπει να ενσωματώνεται προσεκτικά σε ροές εργασίας για να διατηρηθεί η ανάπτυξη δεξιοτήτων — ιδιαίτερα σε κρίσιμους τομείς ασφαλείας.