Η Ευρώπη ανοίγει επίσημα τον διαγωνισμό για μια κατηγορία υποδομών που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε προνόμιο των ΗΠΑ και της Κίνας. Η νέα πρόσκληση για έως επτά AI Gigafactories δεν αφορά απλώς περισσότερα data centers. Αφορά το ποιος θα έχει πρόσβαση σε μεγάλη υπολογιστική ισχύ για να εκπαιδεύει, να τελειοποιεί και να τρέχει προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μέσα σε ευρωπαϊκούς κανόνες και πάνω σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση που επικαλείται το OT, τα νέα συγκροτήματα θα συνδυάζουν προηγμένους επεξεργαστές AI, στοίβες λογισμικού και cloud, συνδεσιμότητα υψηλής ταχύτητας και ενεργειακά αποδοτικά κέντρα δεδομένων. Ο στόχος είναι διπλός: να αυξηθεί η διαθέσιμη compute ισχύς στην Ευρώπη και να δοθεί πρόσβαση σε startups, μεγαλύτερες επιχειρήσεις, πανεπιστήμια, δημόσιους φορείς και ερευνητικά σχήματα που σήμερα δυσκολεύονται να βρουν υποδομή αυτού του επιπέδου.
Γιατί η είδηση αφορά άμεσα και την Ελλάδα
Το πιο κρίσιμο σημείο για την ελληνική πλευρά είναι ότι η χώρα δεν βρίσκεται εκτός κάδρου. Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στα 18 κράτη μέλη που έχουν ήδη υπογράψει συμφωνία κοινής προμήθειας με την κοινή επιχείρηση EuroHPC, η οποία θα προμηθεύεται από κοινού χρόνο υπολογιστικής πρόσβασης από τα επιλεγμένα Gigafactories. Επιπλέον, οι αιτήσεις μπορούν να κατατεθούν είτε από κοινοπραξίες είτε από οχήματα ειδικού σκοπού με συμμετοχή εταιρειών, δημόσιων φορέων, επενδυτών και άλλων εταίρων.
Αυτό έχει πρακτική σημασία, επειδή το σχήμα δεν περιορίζεται υποχρεωτικά σε μία μόνο εγκατάσταση σε ένα κράτος μέλος. Η πρόσκληση επιτρέπει τόσο εγκατάσταση σε μία χώρα όσο και κατανεμημένες, διασυνοριακές υπολογιστικές εγκαταστάσεις. Για την Ελλάδα, αυτή είναι ίσως η πιο ρεαλιστική πόρτα εισόδου: όχι απαραίτητα ως αυτόνομος πρωταγωνιστής από την πρώτη μέρα, αλλά ως μέρος κοινοπραξιών που θα συνδέουν ενέργεια, data center υποδομές, ακαδημαϊκή έρευνα και περιφερειακή συνεργασία.
Η κλίμακα δείχνει πόσο σοβαρά μπαίνει η Ευρώπη στο παιχνίδι
Η ΕΕ τοποθετεί έως 10 δισ. ευρώ σε ενωσιακή και εθνική δημόσια χρηματοδότηση, με στόχο να κινητοποιήσει τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών επενδύσεων. Η διαδικασία θα στηρίξει έως επτά έργα σε δύο διαδοχικές φάσεις ανάπτυξης και δύο παρτίδες. Η πρώτη παρτίδα μπορεί να χρηματοδοτήσει έως τέσσερα έργα με έως 100 εκατ. ευρώ στην πρώτη φάση και έως 400 εκατ. ευρώ επιπλέον στη δεύτερη, ενώ η δεύτερη παρτίδα μπορεί να στηρίξει έως τρία έργα με ακόμη μεγαλύτερα ποσά, έως 200 εκατ. ευρώ αρχικά και έως 800 εκατ. ευρώ επιπλέον ανά έργο.
Δεν πρόκειται για απλές server farms. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει ανοιχτά τα Gigafactories με την τεχνολογική κυριαρχία, την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ένωσης. Στο ίδιο πλαίσιο, η ανακοίνωση αναφέρει ότι οι υποδομές θα λειτουργούν μαζί με το δίκτυο των 19 AI factories της Ευρώπης και ότι τα έργα που θα αναπτυχθούν πάνω τους θα πρέπει να ακολουθούν τα πρότυπα της ΕΕ για ασφάλεια, προστασία δεδομένων και δεοντολογία.
Το παράθυρο είναι ανοιχτό, αλλά δεν θα μείνει για πολύ
Η πρόσκληση λήγει στις 12 Νοεμβρίου 2026. Η αξιολόγηση θα γίνει από την EuroHPC, οι αποφάσεις ανάθεσης αναμένονται έως τις αρχές του 2027 και η κατασκευή προβλέπεται να ξεκινήσει μέσα στο 2027. Τα επιλεγμένα Gigafactories αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία το αργότερο εντός 18 μηνών από την υπογραφή των συμβάσεων.
Για την Ελλάδα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μπορεί να παρακολουθεί την ευρωπαϊκή κούρσα στην AI ως πελάτης υπηρεσιών. Είναι αν θα προσπαθήσει να αποκτήσει θέση στην ίδια την υποδομή. Η ύπαρξη της χώρας στη συμφωνία κοινής προμήθειας σημαίνει ότι υπάρχει θεσμική αφετηρία. Το αν αυτή θα μετατραπεί σε επενδυτικό και τεχνολογικό αποτύπωμα θα κριθεί από το πόσο γρήγορα μπορούν να ευθυγραμμιστούν επιχειρήσεις, κράτος, ενέργεια και ερευνητικά ιδρύματα γύρω από ένα κοινό σχέδιο.